NGĀ TIKANGA ME NGĀ WHAKATAUNGA

1.0 WHAKATAKI

1.1 Ko ēnei Ture me ngā Here e whakahaere ana i ngā Ratonga e whakaratohia ana e te Pokapū Whakatau Tautohe o Aotearoa ( NZIAC ) ā, e whakatakoto ana hoki i ngā tikanga o tā mātou whakaaetanga ki a koe ( Whakaaetanga ).

1.2 Ka whakaratohia e NZIAC ngā ratonga whakatau tautohe motuhake, motuhake, ā-ao.

1.3 I mua i te whakamahi i te NZIAC, he mea nui kia mārama koe ki ēnei Ture me ngā Tikanga.

2.0 NGĀ WHAKAMĀRAMATANGA ME NGĀ TIKANGA

2.1 Mā te uru atu ki te Paetukutuku NZIAC ka:

(a) e kiia ana kua pānui, kua mārama, kua whakaae hoki ki ēnei Ture me ngā Tikanga, ā, e whakaae ana koe kia herea koe e ēnei;

(b) e whakamana ana kua whakamanahia koe ki te whakamahi i ngā Ratonga a NZIAC e tētahi tangata, kamupene, hinonga, whakahaere rānei e kī ana koe hei māngai māu, ā, ko ngā mōhiohio katoa i tukuna e koe ki te NZIAC, ā, ki te mea kua whakahoutia e koe i roto i te tuhituhi, e mau tonu ana i ngā āhuatanga katoa he pono, he tika, he oti hoki; ā,

(c) whakaae ka taea te whakarerekē, te whakarerekē rānei i ēnei Ture me ngā Tikanga e te NZIAC i ngā wā katoa, i te katoa, i te wāhanga rānei. Ka whai mana tonu ngā whakarerekētanga katoa ina whakaputaina ki te Paetukutuku, ā, ko tō kawenga kia mōhio koe ki ngā Ture me ngā Tikanga hou.

3.0 NGĀ WHAKAMĀRAMATANGA ME TE WHAKAMĀRAMATANGA

3.1 Ki te kore e hiahiatia he rerekē e te horopaki, i roto i ēnei Ture me ngā Tikanga:

Ko te TONO he Tono, i roto i te puka i whakaputaina i ia wā ki te Paetukutuku, kia whakatūria e te NZIAC he Tohunga Whakatau Tautohe me te whakahaere i te tukanga whakatau tautohe i whakaratohia e taua tangata i raro i ngā Ture a te NZIAC e tika ana.

Ko te RATONGA WHAKATAU TAUTAU ko te tikanga o ngā Ratonga Whakatau Taupatupatu katoa e whakaratohia ana e NZIAC.

Ko te NGAIO WHAKATAU TAUTAU ko te tangata kua tohua e te NZIAC ki te whakarato Ratonga Whakatau Taupatupatu i raro i ngā whakaaetanga, ngā ture, me/ngā kawa rānei i whakapuakina e te NZIAC, e tētahi Kāwanatanga, e tētahi rōpū kāwanatanga rānei, i raro rānei i tētahi ture.

Ko te tikanga o te FORCE MAJEURE ko tētahi mahi, huihuinga rānei kei tua atu i te mana whakahaere, i te tirohanga matakite rānei a te NZIAC, tae atu ki, engari kāore i te herea ki, ngā tautohe ahumahi, ngā porotēhi, te whakaroa, te korenga o tētahi ratonga ratonga, kaiwhakarato rānei, te aituā a te Atua, te pakanga, te ngangau, te ngangau ā-iwi, te tutuki i te ture, te huringa ture, te pakaru o te whare, o ngā mīhini rānei, te ahi, te pahūtanga, te waipuke, te tupuhi, te rū whenua, te korenga o tētahi kaiwhakarato, o tētahi kaimahi kirimana rānei e mahi motuhake ana i te NZIAC, te whakamataku me tētahi huihuinga, mahi rānei rite tonu.

Ko te tikanga o te NEW ZEALAND INTERNATIONAL ARBITRATION CENTRE ( NZIAC ) ko te New Zealand International Arbitration Centre Limited, he kamupene i whakatūria i raro i te Companies Act 1993 (nama kamupene 1170656).

Ko te tikanga o te PĀNELS ko ngā rārangi o ngā Tohunga Whakatau Taupatupatu kua whakaputaina ki te Paetukutuku.

Ko ngā RŌPŪ ko ngā rōpū o tētahi Ratonga Whakatau Taupatupatu, ā rātou ākena me ā rātou kaimahi, ā rātou kaiwhakahaere, ā rātou uri me ētahi atu tāngata kua whakaaetia kia tukuna.

Ko ngā TURE ko ngā tikanga me ngā herenga kua whakaputaina ki te Paetukutuku (e taea ai te whakarerekē e NZIAC, te whakarerekē rānei e ngā Rōpū mā te tuhituhi mai i tēnei wā ki tēnei wā) e whakahaere ana i te tuku Ratonga Whakatau Taupatupatu e NZIAC.

RATONGA(NGA) ko tētahi, neke atu rānei o ngā Ratonga e tukuna ana e NZIAC i ia wā, tae atu ki, engari kāore i te herea ki, ngā ratonga whakaingoa me te whakatūnga, te ratonga ki ngā kaipupuri hea, ngā Ratonga Whakatau Tautohe, ngā pānui, ngā hautaka, ngā whai wāhitanga whakangungu, ngā wānanga, ngā huihuinga tukutuku, te Paetukutuku, me tētahi atu ratonga, ratonga rānei o tētahi āhua e tukuna ana e NZIAC i ia wā, i ia wā.

Ko te tikanga o te KAIWHAKAMAHI ko tētahi tangata, kamupene, hinonga, whakahaere rānei, e uru atu ana ki te Paetukutuku, e whakarite ana rānei kia uru atu tētahi ki te Paetukutuku, ahakoa e uru atu ana, e whakamahi ana, e toro atu ana rānei, e whakawhirinaki ana rānei ki tētahi o ngā Ratonga e whakaratohia ana.

Ko te PAETUKUTUKU te paetukutuku mō NZIAC e kitea ana i nziac.com .

3.2 Ki te kore e hiahiatia he rerekētanga e te horopaki, i roto i ēnei Ture me ngā Tikanga:

(a) ko ngā kupu takitahi me whakauru te maha, me te rerekētanga;

(b) ko ngā kupu e whakaatu ana i te ira tangata e uru ana ki ngā ira tangata katoa;

(c) ko ngā kōrero mō ngā tāngata ko ngā umanga, ngā hononga mahi tahi, ngā mana whakahaere me ngā tari kāwanatanga me ngā mana whakahaere ā-rohe, me ngā rōpū, ngā rōpū rānei kāore i whakaurua ki roto i te umanga;

(d) me whakamārama ngā kōrero mō te kupu "tāpiri" me te "tae atu ki" engari kāore he herenga ki tēnā;

(e) ko te kupu "mātou", "tō mātou" "tātou" rānei, ko te tikanga ko NZIAC;

(f) ko te tohutoro ki "ia", "ia", "koe", "tōu" "koe anō rānei" ko te Kaiwhakamahi; ā,

(g) ko te kōrero mō tētahi Rōpū kei roto ko āna kaimahi, āna māngai, āna kaiwhakahaere, āna kaiwhakahaere, āna uri me āna tāngata kua whakaaetia kia tukuna.

3.3 Mehemea kāore ēnei Ture me ngā Tikanga e hangai ana ki ngā ture me ngā tikanga kua whakaputaina ki te Paetukutuku, ka waiho ēnei Ture me ngā Tikanga hei kaupapa matua, hei whakakapi hoki i aua ture me ngā tikanga kāore e hangai ana.

4.0 NGĀ WHAKATAUNGA WHĀNUI

4.1 E whakaae ana, e whakaae ana hoki ngā Kaiwhakamahi katoa:

(a) ka tirohia, ka uru atu, ka whakamahia hoki e koe te Paetukutuku me ngā Ratonga e whakaratohia ana e NZIAC i runga i te ngākau pono, i runga i tō ake mōrearea, ā, i runga anō i ō ake rangahau, uiuinga me ō whakatau anake;

(b) ehara mātou i te kaihoko, i te kaimahi, i te pononga, i te hinonga hono rānei o tētahi Kaiwhakamahi, ā, kāore mātou e whai kawenga mō tētahi mahi, mō tētahi hapa rānei, mō tētahi whanonga hē, mō te tinihanga, mō tētahi atu mea rānei i mahia, i mahue rānei i tētahi atu Kaiwhakamahi o te Ratonga; ā,

(c) ko ngā Ratonga kei runga i te Paetukutuku (me te nuinga o te wā) e whakaratohia ana i runga i te "pēnei tonu" me te "e wātea ana". Kāore mātou e kī taurangi, e whakamana rānei ka kore he hapa, ka kore rānei e aukatia te urunga ki te Paetukutuku, engari ka oti, ka tika, ka hou hoki ngā mōhiohio.

4.2 I te whakamahi i te Paetukutuku me ngā Ratonga a te NZIAC, me mātua pupuri koe i ngā ture katoa o Aotearoa me te ao whānui, tae atu ki ngā ture me ngā whakaritenga katoa e pā ana, me ngā whakaritenga o ēnei Ture me ngā Tikanga.

5.0 NGĀ HERE O TE KAIWHAKAMAHI

5.1 Hei Kaiwhakamahi o te Paetukutuku me ngā Ratonga e whakaratohia ana e NZIAC, ko koe:

(a) whakaae ki te whakamahi i te Paetukutuku me ngā Ratonga i runga i te tikanga tika, tika, ngaio, me te ture i ngā wā katoa;

(b) whakaae kāore a NZIAC e manatoko motuhake i ngā mōhiohio i tukuna mai e tētahi Tohunga Whakatau Tautohe, e tētahi atu tangata rānei e whakarato ana i ngā mōhiohio, i ngā rauemi rānei hei whakaputa ki te Paetukutuku. Nō reira, kāore a NZIAC e whakamana ana he mōhiohio katoa, he tika, he hou hoki, he mōhiohio whaiaro, he mōhiohio ngaio hoki ngā mōhiohio i tukuna mai e tētahi Tohunga Whakatau Tautohe, e tētahi atu tangata rānei kua whakaputaina ki te Paetukutuku;

(c) whakaae kāore e taea e NZIAC, āna ākena me āna kaimahi te tuku tohutohu ture e pā ana ki tētahi kereme, tautohe, pātai, āwangawanga, take, take rānei e whakaarahia ana e tētahi Kaiwhakamahi i tētahi ara, ā, ki te whakamahi koe i tētahi mōhiohio i whakaratohia i runga i te Paetukutuku, i tētahi atu huarahi rānei nā NZIAC, āna ākena, āna kaimahi rānei, ka mahi koe i tēnā i runga i tō ake whakaaro, i muri i te tango tohutohu ture motuhake me te mahi i āu ake uiuinga, ehara i te mea i runga i te whakawhirinaki ki tētahi kōrero, ki tētahi whakaaturanga rānei i mahia e NZIAC, āna ākena, āna kaimahi rānei, i runga rānei i tōna ingoa;

(d) whakaae mā te uru atu, te whakamahi, te whakawhirinaki rānei ki ngā mōhiohio katoa i whakaratohia e te NZIAC i roto i tētahi āhua, i tētahi tikanga rānei, mō tētahi kaupapa ahakoa pēhea, tae atu ki te pā ki tētahi Ratonga Whakatau Taupatupatu, e whakaae ana koe, e whakaae ana hoki, e mahi ana koe i tēnei mea i runga i tō ake pūkenga me tō whakaaro, ehara i te mea i runga i te whakawhirinaki ki ngā māramatanga, ngā kōrero, ngā whakaaetanga, ngā whakaaturanga, ngā pūtāhui rānei i mahia e te NZIAC, āna ākena, āna kaimahi rānei, i mahia rānei e ia, i runga i tōna ingoa rānei;

(e) whakaae kāore a NZIAC e whakaae ki tētahi kawenga, ki tētahi nama rānei, ahakoa e puta mai ana i, e pā ana rānei ki, tētahi mahi, tētahi hapa rānei a tētahi mema o āna Paewhiri, ahakoa e pā ana ki ngā tohu mātauranga, ki te tohutohu, ki te whakarato i tētahi Ratonga, ki ngā utu e utua ana, ki te putanga, ki te hua rānei o tētahi tautohe, ki tētahi atu take rānei, engari kāore e herea ki;

(f) whakaae ki te whiwhi īmēra mai i te NZIAC e pā ana ki ngā Ratonga, ki ngā tūemi rānei e hiahiatia ana. Ka taea e koe te whakakore i tō ohaurunga mai i ēnei īmēra i ngā wā katoa;

(g) whakaae ki te utu i te NZIAC mai i ngā mahi katoa, ngā kereme, ngā utu (tae atu ki ngā utu ture me ngā whakapaunga), ngā mate, ngā tukanga, ngā kino, ngā nama, ngā tono rānei i pā ki te NZIAC ki tētahi tangata e puta mai ana i tō korenga ki te whakatutuki i ēnei Ture me ngā Tikanga, i roto rānei i te hononga ki a koe; ā,

(h) e whakaae ana kāore a NZIAC, āna ākena me āna kaimahi e whakaae ana ki tētahi kawenga mō tētahi kore whakaae a te Kaiwhakamahi ki tētahi Ratonga e whakaratohia ana, ahakoa e pā ana ki ngā tohu mātauranga kua tohua, kua whakaarohia rānei, ngā pūkenga, te tohungatanga, te wheako, te mahi, te kore mahi rānei o ngā Ratonga, ngā utu e utua ana, te putanga, te hua rānei, me ētahi atu mea rānei.

6.0 Ā MĀTOU TIKANGA

6.1 I te whakarato i ngā Ratonga, ka mahi a NZIAC:

(a) te pupuri me te whakahaere i te Paetukutuku;

(b) te whakahaere me te whakahaere i ngā Ratonga;

(c) kia whakarite kia wātea ngā Ture me ngā Tikanga hou rawa atu i runga i te Paetukutuku hei arotake i ngā wā katoa; ā,

(d) te tuku me te whakaae kia tukuna atu he pānui, he whakawhitiwhiti kōrero, he tuhinga rānei e hiahiatia ana kia tukuna i raro i ēnei Ture me ngā Tikanga mā te īmēra.

6.2 I roto i te whakahaere i ngā Ratonga, ka whakawhirinaki a NZIAC ki ngā mōhiohio me ngā tuhinga i whakaratohia, i kīia rānei i whakaratohia, e tētahi Kaiwhakamahi, mā tētahi atu Kaiwhakamahi rānei, ā, kāore he kawenga ki a ia ki te tirotiro, ki te whakamana rānei i te pono, te tino, te tika rānei o aua mōhiohio, tuhinga rānei.

6.3 Ka whakapau kaha a NZIAC ki te whakarite kia tika ngā rauemi me ngā mōhiohio kua whakaputaina ki te Paetukutuku. Heoi, kāore a NZIAC e whakamana, e kī rānei ka kore he hapa o te Paetukutuku, ka mahi tonu rānei i ia wā, i ia wā, kāore hoki he hapa, he kōrero hē rānei kei roto i ngā mōhiohio kua whakaputaina ki te Paetukutuku.

7.0 TE WHAKAMAHI I NGĀ RATONGA

7.1 I a koe e tono ana ki te whakamahi i tētahi o ngā Ratonga e whakaratohia ana e NZIAC, e mārama ana koe, ā, e whakaae ana hoki koe ki ēnei mea:

(a) mā te tono ki te whakamahi i tētahi Ratonga, ka whakamanahia e koe kua whakamanahia koe ki te tuku Tono mō te kaitono, mō te kaitono rānei, ā, ko ngā mōhiohio katoa i tukuna e pā ana ki taua Tono, ki tāu e mōhio ana, he tika, he oti, he tika hoki i ngā āhuatanga katoa;

(b) i te wā e tuku tono ana koe ki te NZIAC mō tētahi Ratonga Whakatau Tautohe, kua whakaratohia e koe ngā mōhiohio katoa e hiahiatia ana hei āhei i te NZIAC ki te whakatū i tētahi Tohunga Whakatau Tautohe e hiahiatia ana i runga i ngā mōhiohio me ngā tuhinga i homai e koe hei tautoko i te Tono; ā,

(c) Kāore a NZIAC e whakahaere i tētahi rangahau, aromatawai, manatoko motuhake rānei o aua tuhinga, o aua mōhiotanga rānei i whakaratohia mō te kaupapa i runga ake nei.

8.0 TE WHAKAMUTUNGA

8.1 I ngā wā katoa, ka āhei mātou ki te tango, ki te whakatikatika, ki te whakarerekē rānei i tētahi wāhanga o te Paetukutuku, o ngā Ratonga rānei, me te kore whakamōhiotanga, ki te whakamutu rānei i te whakahaere i te Paetukutuku, i ngā Ratonga rānei i te katoa, i tētahi wāhanga rānei.

8.2 Kāore mātou e herea, e hiahiatia rānei kia kōrero ki tētahi Kaiwhakamahi o te Paetukutuku i mua i te tango, te whakatikatika, te whakarerekē, te whakamutu rānei i ngā mea kua whakahuatia ake nei.

9.0 NGĀ MŌHIOHIO WHAKAWHĀRIKI ME TE TŪMATAITITANGA

9.1 Ka kohia e NZIAC ngā mōhiohio whaiaro e taea ai te tautuhi i a koe mō ngā kiritaki me ngā Kaiwhakamahi o ngā Ratonga mā roto i tā mātou Paetukutuku i nziac.com , me ngā whakawhitiwhitinga tuimotu pērā i te waea me te whakawhitiwhiti kōrero me ngā kōrerorero. Ka whakamahia pea e mātou ngā pihikete, ngā mea tiritiri ā-rohe rānei i runga i tā mātou paetukutuku, īmēra rānei. Kei roto i ngā mōhiohio whaiaro, engari kāore i te herea ki, te ingoa, te wāhitau me ētahi atu taipitopito whakapā me ngā tauira whakamahinga me ngā manakohanga.

9.2 I raro i ngā tikanga o te Privacy Act 1993, ka whakamanahia mātou e koe ki te:

(a) pupuri me te tuhi i ngā mōhiohio whaiaro katoa i tukuna e pā ana ki te NZIAC;

(b) kohikohi, penapena, whakamahi me te whakaatu i ngā mōhiohio mōu mō ngā kaupapa katoa e pā ana ki ngā Ratonga, tae atu ki ēnei engari kāore e herea ki:

(i) te whakamana i tō tuakiri;

(ii) te whakatinanatanga o ēnei Ture me ngā Tikanga;

(iii) te hokohoko;

(iv) te whakaatu i ngā tuku mai i a mātou, i ētahi atu rōpū rānei, e pārekareka ana ki a koe;

(v) rangahau;

(vi) te tutuki i ngā ture me ngā whakaritenga katoa e pā ana;

(vii) te whakahaere i ngā Ratonga e whakaratohia ana e te NZIAC whānuitia; me

(viii) tētahi atu whakamahinga e whakaaetia ana e koe.

9.3 Tērā pea ka tohaina e mātou ōu mōhiohio whaiaro ki ngā whakahaere tukatuka raraunga tuatoru, ki ngā tari kāwanatanga rānei, mō ngā kaupapa kua whakamāramahia i konei. Ki te taea, ka hiahiatia e mātou kia tino tutuki i ēnei rōpū tuatoru ā mātou tohutohu, ā, kia kaua e whakamahia ngā mōhiohio mō tētahi atu kaupapa. E kore mātou e whakaatu i ōu mōhiohio whaiaro ki tētahi atu rōpū tuatoru me te kore ōu whakaaetanga. Ka taea e koe te whakapā atu ki te NZIAC ki te pātai mēnā kua tukuna ngā mōhiohio ki ngā tari kāwanatanga, ki ngā whakahaere tukatuka raraunga tuatoru rānei.

9.4 Ki te kore e whakaratohia ngā mōhiohio whaiaro i tonoa i te wā e tukuna ana he Tono hei whakamahi i tētahi Ratonga Whakatau Taupatupatu, ka kore pea ētahi Ratonga e tukuna, e tukuna rānei ki a koe.

9.5 I raro i te Ture Tūmataitinga 1993, kei a koe te mana ki te uru atu ki ō mōhiohio whaiaro kia tuhia e mātou, kia whakahoutia, kia whakatikatikaina rānei. Mena he pātai āu mō te tūmataitinga me te haumarutanga o ō mōhiohio whaiaro, whakapā mai ki a mātou i te 0508 DISPUTE (0508 3477 883) +64 9 486 7143, registrar@nziac.com rānei.

9.6 E whakaae ana a NZIAC ki te whakamahi i ngā kawa haumarutanga hei whakarite kia tika te whakamunatanga me te pupuri i te muna o ngā raraunga e tukuna ana e ngā kaiwhakamahi o ngā Ratonga. Heoi, kāore e taea te kī taurangi he tino haumaru te tuku raraunga mā te Ipurangi, kāore e taea e mātou te whakarite, te whakamana rānei i te haumarutanga o ngā mōhiohio katoa e tukuna ana e koe, e whiwhi ana rānei mā te whakamahi i ā mātou Ratonga, ā, ko aua mahi katoa ka mahia i runga i tō ake mōrearea.

10.0 TE HAUMARUTANGA O NGĀ MŌHIOHIO I TE IPURANGI ME TE HIRIKO

10.1 Ka oati mātou ki te whakamahi i ngā tikanga haumarutanga hei whakarite kia tika te whakamunatanga o ngā raraunga e tukuna ana ki a mātou mā te hiko, ahakoa te take, ā, kia puritia hoki kia noho muna.

10.2 Kaua rawa koe e mahi i tetahi mea hei whakakino, hei pokanoa, hei whakararuraru rānei i te Paetukutuku, i ngā Ratonga rānei, i tētahi whatunga rānei, i tētahi pūnaha rānei e pā ana ki a rātou, e hono atu rānei ki a rātou, e ngana rānei ki te mahi pēnā.

10.3 Kāore e whakaaetia kia whakamahia e koe he karetao, he pungawerewere, he waru, he tikanga aunoa rānei hei uru atu ki te Paetukutuku, ki ngā mōhiohio rānei kei runga mō tētahi take.

11.0 MANA PUPURI

11.1 Ki te kore e tohua tētahi atu mea, ko ngā mana pupuri me ngā mana hinengaro katoa o tēnei Paetukutuku, tae atu ki, engari kāore e herea ki, ngā rauemi katoa, ngā ihirangi, ngā waitohu, te hoahoa, te kōwhiringa me te whakaritenga o ngā huānga, te whakaritenga, te whakahiato, ngā whakairoiro, ngā tuhinga, ngā kupu i hangaia, ngā rekoata oro, ngā rekoata ataata, ngā ata, ngā whakaahua, me ngā pūmanawa e whai wāhi ana ki ngā ratonga e tukuna ana e NZIAC me te Paetukutuku, me ētahi atu take katoa e pā ana ki te Paetukutuku, he taonga motuhake nō NZIAC, kua whakaurua rānei ngā rauemi me te whakaaetanga a te kaipupuri mana, ā, kei te tiakina aua taonga katoa e ngā ture mana pupuri me ngā ture tohu hokohoko o Aotearoa me te ao.

11.2 Ko te whakairinga o aua huānga ki runga i tēnei Paetukutuku ehara i te whakakorenga i tētahi mana ki taua huānga. Kāore koe e whiwhi mana pupuri ki aua huānga e tirohia ana mā roto i tēnei Paetukutuku.

11.3 Haunga ngā whakaritenga kē atu o tēnei tuhinga, kāore e whakaaetia kia whakamahia, kia tāruatia, kia tāruatia, kia urutautia, kia tohatohahia, kia whakaputaina anōtia, kia tangohia, kia whakarerekētia, kia whakaaturia, kia tukuna, kia rongoatia ki roto i tētahi pūnaha whakahoki, kia tāia, kia tukuna rānei i roto i tētahi āhua, i tētahi huarahi rānei, tae atu ki, engari kāore i te herea ki, te hiko, te mīhini, te tārua whakaahua, te hoko atu rānei, te hokohoko, te whakamahi rānei hei hanga mahi i ahu mai i te kore whakaaetanga ā-tuhi me te wā i mua atu i te NZIAC.

11.4 Ka tukuna te whakaaetanga ki te whānuitanga e tika ana, kia uru atu ki tēnei Paetukutuku me te whakamahi i runga i te ture me ngā mōhiohio, ngā rauemi, ngā ratonga me ngā hua e wātea ana i runga, me te whakaatu, te tango, te pupuri, te tārua me te tā i ngā wāhanga o tēnei Paetukutuku mō te whakamahinga whaiaro anake, engari kāore koe e whakarerekē i ngā rauemi. Ka mutu aunoa tēnei whakaaetanga mēnā ka takahia e koe tētahi o ngā Ture me ngā Tikanga whakamahi o te Paetukutuku, o ngā Ratonga NZIAC rānei. Mēnā ka mutu taua whakaaetanga, me whakangaro tonu e koe ngā rauemi katoa kua tangohia, kua tāia, kua pupuritia, kua tiakina rānei, me/ranei kua rongoatia i whiwhi mai i tō whakamahinga o te Paetukutuku. Pūmau te mana tae atu ki te whakamāoritanga.

NZIAC 2018 ©

12.0 NGĀ TOHU HOKOHOKO

12.1 Ki te kore e tohua tētahi atu mea, ko te tohu a te NZIAC me ngā ingoa ratonga katoa, ngā pane whārangi, ngā whakairoiro ritenga, ngā ata pātene, ngā tohu hokohoko, ngā tohu ratonga, me ngā tohu e puta ana i runga i tēnei Paetukutuku he tohu ratonga, he tohu hokohoko, me/ranei he kākahu hokohoko nā te NZIAC (ngā Tohu ).

12.2 Ko ngā tohu hokohoko, ingoa hua, ingoa kamupene, waitohu, tohu ratonga, me/ranei te kākahu hokohoko kua whakahuatia, kua whakaaturia, kua whakahuatia, kua tohua rānei i runga i tēnei Paetukutuku, he taonga nō ō rātou rangatira. Ka whakaae koe kia kaua e whakaatu, e whakamahi rānei i ngā Tohu i tētahi āhua me te kore he whakaaetanga tuhituhi i mua i a mātou. Ka whakaae koe kia kaua e whakaatu, e whakamahi rānei i ngā tohu hokohoko, ingoa hua, ingoa kamupene, waitohu, tohu ratonga me/ranei te kākahu hokohoko o ētahi atu rangatira me te kore he whakaaetanga tuhituhi i mua i aua rangatira. Ka āraia te whakamahinga, te whakamahi hē rānei i ngā Tohu, i ētahi atu tohu hokohoko, ingoa hua, ingoa kamupene, waitohu, tohu ratonga me/ranei te kākahu hokohoko, i tētahi atu rauemi rānei kei roto i tēnei tuhinga (haunga ngā mea e whakaaetia ana i konei).

13.0 NGĀ WHAKAKĒTANGA, NGĀ TŪPONO ME NGĀ HERE O TE HAPAI

13.1 E whakaae ana ngā Kaiwhakamahi katoa, mō te kaupapa o te tuku i ngā Ratonga, ka:

(a) e whakawhirinaki katoa ana ki ngā mōhiohio, ngā tuhinga, me/ētahi atu rauemi rānei i whakaratohia, i kīia rānei i whakaratohia, e tētahi Kaiwhakamahi, Tohunga Whakatau Tautohe rānei, i runga rānei i tōna ingoa;

(b) kāore he kawenga ki te tirotiro, ki te whakamana rānei i te pono, te tino me/ranei te tika o aua mōhiohio, tuhinga, me/ranei rauemi; ā,

(c) ka taea te whakarerekē, te muku, te tāpiri, te whakatikatika rānei i ngā mōhiohio o te Paetukutuku me te kore whakamōhiotanga, ā, ko te kawenga o ngā Rōpū ki te whakamahi i ngā mōhiohio kia whakarite kei a rātou ngā mōhiohio hou me ngā mōhiohio hou rawa atu.

13.2 Kāore a NZIAC e whakaatu, e whakamana rānei i ēnei mea:

(a) ka kore he hapa o te Paetukutuku, ka mahi rānei me te kore whakaroa, te kore rānei e whakararuraru i ia wā, i ia wā; me/ranei

(b) kāore he hapa, he kōrero hē rānei i roto i ngā mōhiohio kei roto i te Paetukutuku.

13.3 Kāore a NZIAC, āna ākena me āna kaimahi e whakaae ki tētahi kawenga mō tētahi kore whakaae a te Kaiwhakamahi ki tētahi Ratonga, ki tētahi Tohunga Whakatau Taupatupatu rānei, i te nuinga o te wā, ahakoa e pā ana ki ngā tohu mātauranga kua whakahuatia, kua whakaarohia rānei, ngā pūkenga, te tohungatanga, te wheako, te mahi, te kore mahi rānei i ngā Ratonga, ngā utu e utua ana, te putanga, te hua rānei o tētahi tautohe, me ētahi atu mea rānei, engari kāore e herea ki tēnā.

13.4 Kāore a NZIAC, āna ākena me āna kaimahi e whai kawenga ki tētahi mō tētahi mate, kino rānei i puta tika mai, i tētahi hapa, i tētahi hapa i mahue, i tētahi kōrero hē rānei i mahia i roto i te Paetukutuku, i āna Ratonga rānei i te nuinga o te wā, ā, ki te whānuitanga katoa e whakaaetia ana e te ture, ka whakakorea e rātou aua kawenga katoa ahakoa he mahi hē, he takahi i te kirimana, he takahi i te kawenga kaitiaki, he takahi rānei i te kawenga ture, i tētahi atu huarahi rānei, ā, ka whakakorea katoatia aua kawenga katoa.

13.5 Kāore mātou e tuku whakaaetanga, whakaaturanga, taurangi rānei e pā ana ki tētahi mōhiohio kua whakaputaina ki te Paetukutuku, tae atu ki, engari kāore e herea ki, te tika, te pono rānei o tētahi mōhiohio kua whakaputaina.

13.6 Ko tō whakamahinga o te Paetukutuku kei runga i tō mōrearea anake. Mā te uru atu, te whakamahi, te whakawhirinaki rānei ki tētahi mōhiohio, rauemi rānei kua whakaputaina ki te Paetukutuku mō tētahi take, e whakaae ana koe, e whakaae ana hoki, e mahi ana koe i tēnei i runga i tō ake pūkenga me tō whakaaro, ehara i te mea i runga i ngā māramatanga, ngā kōrero, ngā whakaaetanga, ngā whakaaturanga, ngā pūtāhui rānei i mahia e NZIAC, āna ākena, āna kaimahi rānei.

13.7 Ka tukuna, ka whakawātea hoki ngā Kaiwhakamahi katoa i te NZIAC, āna ākena, me āna kaimahi, i ngā herenga katoa o tētahi momo (ahakoa he mangere, he takahi i te kirimana, he takahi i te herenga kaitiaki, he takahi i te herenga ture, i tētahi atu mea rānei), e kīia ana ka puta ake i roto i te hononga ki, i puta mai rānei i, i tētahi ara e pā ana ki ngā Ratonga, ki ngā herenga rānei a te NZIAC, ki ngā mana rānei kua mahia, kua kore rānei e mahia i raro i ngā Ratonga, i roto i te hononga ki te Paetukutuku, i tētahi atu mea rānei, ki te kore te mahi, te kore rānei e mahi tinihanga.

13.8 Ka tukuna, ka whakawātea hoki ngā Kaiwhakamahi katoa i a NZIAC, āna ākena, me āna kaimahi, i ngā herenga katoa o tētahi momo (ahakoa he mangere, he kōrero hē, he takahi i te kirimana, he takahi rānei i tētahi herenga tika, herenga kaitiaki, herenga ture, herenga kē atu rānei) e kīia ana ka puta ake i roto i te hononga ki, i puta mai rānei i, i tētahi ara e pā ana ki ngā Ratonga, ki ngā mahi, ki ngā mana rānei o NZIAC, ahakoa i mahia, i mahue rānei i roto i te hononga ki, i roto rānei i ngā Ratonga, i ēnei Ture me ngā Here, i te Paetukutuku, i tētahi atu huarahi rānei, ki te kore te mahi, te whakarerenga rānei he tinihanga. Ko NZIAC, ko tētahi ākena, kaimahi rānei o NZIAC kāore i mahi tinihanga, ā, e whakaaturia ana kāore i te mōhio ki te tinihanga a tētahi atu tangata, ka tukuna tonutia, ka whakawāteatia hoki i te herenga e ai ki te whakaritenga o konei.

13.9 Kāore e taea te whakawhirinaki ki ngā kōrero, ki ngā kōrero rānei, ahakoa he tuhituhi, he kōrero ā-waha rānei, i mahia, i whakamahia rānei e te NZIAC, e ōna ākena, e ōna kaimahi rānei, e pā ana ki, e puta mai ana rānei i, e pā ana rānei ki ngā Ratonga, ki ēnei Ture me ngā Tikanga, ki te Paetukutuku, ki tētahi atu huarahi rānei, hei whakatū, hei pupuri rānei i tētahi mahi mō te whakakino ingoa, te kōrero kino, te kōrero kino, tetahi amuamu rānei e pā ana.

13.10 Ka utua e ngā Kaiwhakamahi katoa te NZIAC, ōna ākena, me āna kaimahi, mō ngā kereme katoa, ngā utu, ngā whakapaunga, ngā nama, ngā whakawhiwhinga, ngā kino me ngā whakahaerenga o tētahi momo (i puta tika mai, i puta tika mai rānei i a rātou, i mahia ā-kore rānei e tētahi atu rōpū) e pā ana ki, e pā ana rānei ki te whakamahi i ā rātou mahi, kawenga, mana rānei, ahakoa i mahia, i mahue rānei i mahia e pā ana ki, e pā ana rānei ki ngā Ratonga, ki ēnei Ture me ngā Tikanga, ki te Paetukutuku, ki tētahi atu huarahi rānei, ki te kore te mahi, te mahuetanga rānei he tinihanga. Mena kāore a NZIAC, tētahi ākena, kaimahi rānei o NZIAC i mahi tinihanga, ā, e kitea ana kāore ia i te mōhio ki te tinihanga a tētahi atu tangata, ka utua tonutia ia e ai ki te whakaritenga o konei.

13.11 Ko te kaupapa o ēnei whakakape, ngā tauākī mō te utu, me ngā herenga o te nama, he whakarato i te ārai whānui rawa atu ki te NZIAC, ki āna ākena me āna kaimahi, mai i te nama e whakaaetia ana e te ture.

14.0 WHAKAKĀHORE HONONGA-WHAKAHAERE

14.1 Tērā pea kei roto i te Paetukutuku ngā hononga ki ētahi atu paetukutuku e tiakina ana e mātou, e ngā kamupene hono rānei, tae atu ki ngā hononga ki ngā paetukutuku nō ngā kamupene me/ētahi atu tāngata kāore e pā ana ki te NZIAC.

14.2 Ko te hononga ki tētahi paetukutuku kāore e pā ana, ehara i te mea e whakaae ana, e tautoko ana, e whakaae ana rānei a NZIAC ki tētahi kawenga mō taua paetukutuku, ōna ihirangi me/ngā pūnaha rānei, ngā taonga me/ngā ratonga rānei e whakaratohia ana, e pānuitia ana rānei mā taua paetukutuku.

14.3 Kāore a NZIAC, āna ākena me āna kaimahi e whai kawenga ki tētahi mō tētahi mate, kino rānei i puta tika mai, i puta ā-kore rānei i tētahi hapa, i mahue, i tētahi kōrero hē rānei i roto i ngā mōhiohio me ngā rauemi kua whakaputaina ki runga i ngā paetukutuku kāore e pā ana, ā, ki te whānuitanga katoa e whakaaetia ana e te ture, ka whakakorea e rātou aua kawenga katoa ahakoa he mahi hē, he takahi kirimana, he takahi i te kawenga kaitiaki, he takahi rānei i te kawenga ture, i tētahi atu mea rānei, ā, ka whakakorea katoatia aua kawenga katoa.

14.4 Kāore ngā paetukutuku kāore e pā ana ki tētahi atu e aroturukitia ana, e tirohia rānei e te NZIAC hei whakatau i tōna tika, tōna whai mana, tōna tutuki rānei ki ngā ture, paerewa me ngā whakaritenga e pā ana. Nō reira, ko te whakamahinga o ngā hononga kua whakaputaina, me te whakamahinga whai muri i ngā paetukutuku kāore e pā ana e honoa ana ki tēnei huarahi ki te Paetukutuku NZIAC, kei raro katoa i tō mōrearea. Ka pā ki a koe ngā ture, ngā kaupapa here me ngā tikanga whakahaere katoa o ngā paetukutuku kāore e pā ana i a koe e whakamahi ana i aua paetukutuku.

15.0 NGĀ TŪKENGA

15.1 Ka whakaae koe kia kaua e whakauru, kia kaua hoki e ngana ki te whakauru, i a NZIAC, i ōna ākena, i āna kaimahi rānei, ki tētahi tautohe, ki tētahi tukanga rānei hei whakatau i tētahi tautohe ka puta ake, i waenganui i a koe me tētahi atu Kaiwhakamahi, Tohunga Whakatau Tautohe rānei, nā tō whakamahinga o te Paetukutuku, o tētahi Ratonga, o tētahi atu mea rānei.

15.2 Mena kei te hiahia koe ki te tīmata i ngā whakawakanga ā-ture ki tētahi Kaiwhakamahi, ki tētahi Tohunga Whakatau Tautohe rānei, ā, e hiahia ana koe ki ngā taipitopito whakapā mō taua Kaiwhakamahi, mō taua Tohunga Whakatau Tautohe rānei mō te kaupapa o aua whakawakanga, ka tukuna atu e te NZIAC aua taipitopito ki a koe ina whiwhi koe i tētahi Whakapuakitanga Ture kua oatitia, kua whakamanahia rānei e kī ana e hiahia ana koe ki aua mōhiohio mō taua kaupapa motuhake, kotahi anake.

15.3 Ko ngā tautohe, ngā rerekētanga rānei i waenganui i te NZIAC me tētahi Kaiwhakamahi e puta mai ana i ēnei Ture me ngā Tikanga, me tuku ki te hui whakatau i runga anō i ngā Ture Whakatau o te Pokapū Whakatau Tautohe o Aotearoa.

16.0 NGĀ MEA KĒ

16.1 Te Tukunga Pānui: Me tuku e koe (ā, me whakaae hoki kia tukuna atu) ngā pānui, ngā whakawhitiwhitinga kōrero me ngā tuhinga katoa e hiahiatia ana kia tukuna i raro i ēnei Ture me ngā Tikanga, i tētahi Ratonga, Ture, Whakaritenga rānei mā te īmēra.

16.2 Ture Whakahaere: Ka whakahaeretia, ka whakamāramatia hoki ēnei Ture me ngā Tikanga i runga anō i ngā ture o Aotearoa, ā, ka whakaae ia Kaiwhakamahi ki te tuku ki raro i te mana whakahaere kore-motuhake o ngā Kōti o Aotearoa.

16.3 Whakaaetanga Katoa: Ko ēnei Ture me ngā Tikanga te whakaaetanga katoa i waenganui i te NZIAC me te Kaiwhakamahi, ā, ka whakakapi i ngā tohutohu, ngā whakawhitiwhiti kōrero, ngā whakaaturanga, ngā whakaaetanga, ngā māramatanga rānei kua tukuna, kua whakaputaina rānei i mua i runga i te Paetukutuku, kāore rānei.

16.4 Whakakorenga: Ko te korenga o te whakatinana i tētahi mana, i tētahi whakaritenga rānei o ēnei Ture me ngā Tikanga, ehara i te whakakorenga o taua mana, whakaritenga rānei, ki te kore e whakaaetia motuhaketia e mātou mā te tuhituhi.

16.5 Te Wehenga: Mena he ture kore, he kore mana, he kore rānei e taea te whakamana i tētahi o ngā whakaritenga o ēnei Ture me ngā Tikanga mō tētahi take, ka kiia taua whakaritenga he mea wehe mai i ēnei Ture me ngā Tikanga, ā, e kore e pā ki te noho, te whai mana, te kaha rānei o ngā Ture me ngā Tikanga e toe ana, e kore nei e pāngia, e whakararuraruhia, e whakararuraruhia rānei, engari ka mau tonu te mana me te whai mana katoa.

16.6 Te Āhuatanga Kaha Rawa: Kāore a NZIAC e whai kawenga mō tetahi mate, kino rānei i pā ki tētahi Kaiwhakamahi nā te Āhuatanga Kaha Rawa.

16.7 Ngā Whakahōutanga: Kei a NZIAC te mana ki te whakarerekē, ki te whakahou, ki te whakatikatika, ki te whakarerekē rānei i ēnei Ture me ngā Tikanga i runga i tōna ake whakaaro, i ia wā, i ia wā, me te kore whakamōhiotanga i mua, engari kāore he pānga o aua whakarerekētanga, whakahoutanga, whakatikatika, whakarerekētanga rānei ki tētahi mea kua whakahaerehia kē.

16.8 Tukunga: Kāore e whakaaetia kia tukuna ō mana i raro i ēnei Ture me ngā Tikanga me te kore he whakaaetanga tuhituhi a NZIAC i mua.

16.9 Te Ture Whakamana Kaihoko 1993: Kāore he mea o roto i ēnei Ture me ngā Here e pā ki ō mana i raro i te Ture Whakamana Kaihoko 1993 mēnā e tika ana.