Te Whakataunga

He huarahi whakaae tahi, he mea huna, he huarahi koretake hoki te whakatau tautohe. Ka mahi tahi ngā rōpū me tētahi kaitakawaenga pūkenga, motuhake hoki ki te tautuhi i ngā take e tautohetia ana, ki te whakawhanake me te tūhura i ngā kōwhiringa whakataunga, ki te aromatawai i ngā pānga o ngā kōwhiringa whakataunga, me te whiriwhiri i tētahi whakaaetanga e whai hua ana mō te katoa.

Ko te whāinga he whakamana i ngā rōpū ki te whakatau tere me te utu tika i ngā tautohe, me te kore e hiahiatia he whakatau mai i te kaiwhakawā, te kaiwhakatau, te kaiwhakawā rānei. Mā te takawaenga ka taea ngā otinga ngāwari me te auaha i tua atu i ngā ture tino pakari.

Tirohanga Whānui o te Tukanga

Te tīmatanga o te tukanga

Me whakaae ngā rōpū ki te whai wāhi ki te takawaenga. Ka taea e rātou te mahi i tēnei i mua atu, i muri rānei i te putanga mai o te tautohe.

Te whakatūnga o tētahi takawaenga

Ko te tikanga ka whakatūria he takawaenga i roto i ngā Rā Mahi e 3, i mua atu rānei mō ngā take whāiti.

Te whakarite

Ko te whakarite pai a ngā rōpū e rua me te kaitakawaenga te mea nui ki te angitu o te takawaenga. Kia tino rite koe mō te angitu i mua i te tīmatanga o te takawaenga.

Te whakapuakitanga whakatuwheratanga

Ko te whakapuakitanga whakatuwheratanga i te takawaenga he wāhi tuatahi mō ia rōpū ki te whakapuaki i ō rātou tirohanga me ō rātou whāinga, hei whakatakoto i te tūāpapa mō te whiriwhiringa.

Te tautuhi take

I roto i te takawaenga, ko te tautuhi i ngā take he mea nui hei mārama ki te tautohe me te whakahaere i ngā kōrero kia puta ai he whakataunga e whakaaetia ana e te katoa.

Ngā hui tahi me ngā huihuinga ā-iwi

Ko ngā tukanga whakatautau he tikanga whānui, he hui tahi me te hui ā-iwi. Ka tauwhitiwhiti ēnei wāhanga ina hiahiatia hei whakahaere i te whakataunga whai hua.

Ngā Hua

Ka rerekē pea ngā putanga o te takawaenga mai i te whakataunga katoa ki te whakataunga hapa, ki te kore whakataunga rānei, engari he pai tonu te tukanga mō te whakawhanake i te māramatanga, te tiaki i ngā whanaungatanga, me te whakarite i te noho muna.

Te utu mō te takawaenga

Ko tā mātou arotahi he whakarato i ngā otinga tukanga e rite ana ki te utu. Kimihia ētahi atu mōhiohio e pā ana ki te utu o te takawaenga.

Hipanga 1. Te tīmatanga o te tukanga

Hei tīmatanga, me whakaae ngā taha e rua ki te whakamahi i te takawaenga. Ka taea e rātou tēnei mā te haina i tētahi whakaaetanga takawaenga, i roto i te puka NZIAC, i te puka rānei a ngā rōpū. Tērā atu rānei, ka taea e rātou tēnei mā te whakamahi i te tauira takawaenga NZIAC i roto i tā rātou kirimana, e āhei ai te whakatau i ngā tautohe a meake nei mā tēnei ara.

Heoi anō, ka taea e rātou tēnei mā te whakamahi i te tauira whakatautau a te NZIAC i roto i tā rātou kirimana, e āhei ai te whakatau i ngā tautohe a meake nei mā tēnei ara.

I tēnei wā, hei tīmatanga i te tukanga, me tuku e te kaitono (te tangata e tīmata ana i te tukanga) he Pānui Whakataunga hei whakamōhio atu ki te taha kē. Kāore e hiahiatia tēnei mēnā i whakaae ngā rōpū ki te whakatau i muri i te tīmatanga o te tautohe.

I raro i tētahi o ngā kōwhiringa, ka tīmata te kaitono i te tukanga mā te tono ki te NZIAC. Ka tohua he Kai-rehita ki te take hei āwhina i ngā rōpū, ā rātou kaitohutohu, me te takawaenga puta noa i te takawaenga.

Hipanga 2. Te Whakatūnga o tētahi Kaitakawaenga

Ko te Pokapū Whakatau Take o Aotearoa ( NZIAC ) te kawenga mō te whakatū i tētahi kaiāwhina mena kāore ngā rōpū e whai wāhi ana i whakaae ki tētahi tangata motuhake. Ka whakatūria tēnei whakatūnga ina whiwhi te NZIAC i tētahi tono kua oti me te utu. Mena he tangata kei roto i te hinengaro o ngā rōpū, me tutuki i taua tangata ētahi paearu, ā, me whakaae te NZIAC he tika, he motuhake, he kore whakaaro hoki rātou.

I te wā e whiriwhiri ana i tētahi kaitakawaenga, ka whakaarohia e te NZIAC ngā āhuatanga maha, pērā i ngā whakaaetanga i waenganui i ngā rōpū, te āhua me te uara o te tautohe, me te wātea o te tangata hei takawaenga whai hua i te take. Me noho kūpapa te kaitakawaenga kua tohua, ā, kāore e taea te mahi hei kaiwhakahau mō tētahi rōpū. Ko ngā whakatūnga katoa a te NZIAC he whakamutunga, ā, ka whakaūtia e tētahi Pānui Whakatūnga i tukuna e te Kai-Rehita.

Hipanga 3. Te Whakarite

I mua i te whakaurunga ki te takawaenga, me whakarite te takawaenga me ngā rōpū whai wāhi kia tino rite rātou. Ka taea e te takawaenga te kōrero ki ngā rōpū i mua i tētahi wā takawaenga tahi hei whakaatu i a rātou anō, hei whakatū i tētahi hanganga mō te takawaenga hei whai ake, me te whakautu i ngā pātai a ngā rōpū. Ko te whakarite a te takawaenga ka uru atu hoki ki te mārama pai ki te tautohe, ki ngā rōpū whai wāhi, me te horopaki i puta ai te takawaenga.

I runga anō i te āhua o te tautohe, ka tono pea te kaitakawaenga kia whakawhitiwhiti kōrero ngā rōpū i mua i te takawaenga. Ko te tauākī tūranga he tuhinga i whakaritea e ia rōpū i mua i te takawaenga. E whakamārama ana i ō rātou māramatanga ki te tautohe, ō rātou tūranga, me ō rātou hiahia. Ka āwhina ki te whakamārama i ngā take e pā ana, ā, ka whakatakoto i te pūtake mō ngā kōrero i te wā takawaenga. Ko te tikanga ka whakawhitiwhiti kōrerohia te tauākī tūranga i waenganui i ngā rōpū me te kaitakawaenga, kia mārama ai te katoa ki te tautohe me te tūnga o ia rōpū.

He whiriwhiringa te takawaenga, ā, he mea whai hua anō hoki te whakaaro ki ngā matea me ngā painga o te taha kē, me te whakaaro ki ngā kōwhiringa pea mō te painga tahi, mō te makona rānei. Nā te mea, mā te takawaenga ka taea e ngā taha te whai wāhi whai hua, me te whakaoti rapanga kia ea ai tā rātou tautohe i runga i te huarahi e makona ai ngā taha katoa.

Hipanga 4. Tauākī whakatuwheratanga

Ko te whakapuakitanga whakatuwheratanga i roto i te takawaenga te taahiraa tuatahi o te tukanga e whai wāhi ai ngā taha e rua ki te whakaatu i ō rātou ake whakaaro. Ko te tikanga, koinei te whakataki a ia taha ki te tautohe, e whakamārama ana i ō rātou āwangawanga matua, ngā hiahia, me ngā mea e tumanakohia ana e rātou kia tutuki i te takawaenga.

Ko te kaupapa o tētahi kōrero whakatuwheratanga he whakatakoto i te tūāpapa mō ngā kōrero e whai ake nei. Ka whakaratohia he wāhi haumaru, he wāhi hanganga hoki mō ia rōpū ki te whakapuaki i ō rātou kare ā-roto me ō rātou tirohanga me te kore e whakararuraru. Mā tēnei ka āwhina i te hunga katoa e whai wāhi ana ki te mārama ki te āhuatanga mai i te tirohanga a tētahi ki tētahi, ka whakatakoto i te tūāpapa mō tētahi tukanga kōrero me te whiriwhiringa whai hua.

Hipanga 5. Te tautuhi take

I roto i te takawaenga, he taahiraa nui te tautuhi i ngā take, ā, ka āwhina te takawaenga i ngā rōpū e whai wāhi ana ki te wehewehe me te mārama ki ngā kaupapa matua o te pakanga e tika ana kia whakatauhia. Ehara tēnei i te mea mō te whakatau ko wai te tika, ko wai te hē, engari mō te mārama ki ngā mea e tino hira ana ki ia rōpū.

He mea nui kia mōhiotia he tukanga ngāwari te takawaenga, ā, he maha ngā huarahi e taea ai te whakahaere. Heoi, i ngā wāhanga tōmua, ko te takawaenga pea ka ārahi i tētahi kōrero tahi e kōrero whānuitia ana e te katoa ō rātou āwangawanga. Mā tēnei ka āwhina i te whakaara ake i ngā take matua ki te mata. Tērā pea he māramatanga kore, he rerekētanga o ngā tumanakohanga, he taupatupatu rānei ngā hiahia. Kia tautuhia ēnei take, ka taea te aro atu ki tētahi i muri i tētahi i roto i te tukanga takawaenga. 

Mā tēnei taahiraa o te tautuhi take ka āwhina i te whakamārama i te tautohe, ā, ka kitea pea he nui ake ngā whakaaro ōrite o ngā rōpū i tā rātou i whakaaro tuatahi ai. Mā tēnei ka māmā ake te neke whakamua ki te kimi i tētahi whakataunga e whakaaetia ana e te katoa.

Hipanga 6. Ngā hui tahi me te huihuinga ā-rōpū

I roto i te tukanga takawaenga, e rua ngā wāhanga noa o ngā hui tahi me te hui whakawā. I roto i te hui tahi, ka huihui ngā rōpū katoa ki te matapaki i ngā take e pā ana. Mā te āwhina a te takawaenga, ka whakapuaki noa rātou i ō rātou tirohanga, ā rātou āwangawanga, me ā rātou e tumanako ana kia tutuki. I roto i te hui tahi, ka taea e te katoa te mārama ki ngā tirohanga a tētahi ki tētahi me ngā take e tika ana kia whakatauhia.

Ko te hui ā-rōpū, i tētahi atu taha, he hui tūmataiti e tūtaki ai te takawaenga me ia rōpū motuhake. He tūmataiti ēnei hui, ā, ka taea e ia rōpū te matapaki tuwhera i ō rātou āwangawanga me ngā otinga pea ki te takawaenga. Kātahi ka taea e te takawaenga te whakamahi i ēnei mōhiohio hei ārahi i ngā rōpū ki tētahi whakataunga e manakohia ana e te katoa. He wāhi haumaru ēnei hui tūmataiti e taea ai e ia rōpū te whakapuaki i ō rātou whakaaro me ō rātou kare ā-roto me te kore whakahē. Kāore te takawaenga e whakapuaki i tētahi mea i whakaaturia i te wā o te hui ā-rōpū ki ētahi atu rōpū me te kore whakaaetanga.

I te wā o te whakatautau, ka taea e ngā rōpū te neke atu, te wehe atu rānei i ngā hui tahi me ngā hui ā-rōpū ina hiahiatia kia taea ai e te whakatautau te haere tonu me te whai hua me te whai hua.

Hipanga 7. Ngā Hua

Ka rerekē pea ngā putanga o tētahi tukanga takawaenga. I ētahi wā, ka tae pea ngā rōpū ki tētahi whakataunga katoa, ka arohia, ka whakaaetia hoki ngā take katoa. Koinei te putanga tino pai, ka hua ake he whakaaetanga whaimana e pai ana ki te katoa, ā, e herea ana hoki e ngā rōpū katoa e whai wāhi ana. Tērā pea he whakaaetanga whānui, e aro ana ki ngā āhuatanga katoa o te tautohe, e herea ana rānei ki ngā take tautohetohe motuhake.

I ētahi atu wā, ka taea te whakatutuki i tētahi whakataunga wāhanga ina whakatauhia ētahi take engari kāore i te whakatauhia katoa. He pai tonu tēnei nā te mea ka taea te whakawhāiti i ngā wāhanga tautohe, ā, ka māmā ake te whakahaere i ngā whiriwhiringa, i ngā tukanga ture rānei.

Tērā anō hoki ētahi wā kāore anō kia tutuki he whakataunga. Ahakoa te āhua nei kāore i angitu, he mea nui kia mōhiotia he pai tonu te tukanga takawaenga. Ka whakaratohia he tūāpapa mō ngā rōpū ki te whakapuaki i ō rātou whakaaro me te mārama ki ngā tirohanga a tētahi ki tētahi, ka taea ai te mārama ake ki te tautohe. He mea nui tēnei hei pupuri i ngā whanaungatanga, ā, ka taea pea te whakahaere i ngā whiriwhiringa a meake nei.

Ahakoa te putanga, he mea nui te noho muna o te takawaenga. Ko ngā mea katoa e kōrerohia ana i te wā o te tukanga he mea huna, ā, kāore e taea te whakamahi i roto i te kōti, te whakaatu rānei i waho o te takawaenga me te kore whakaae. Ka akiaki tēnei i te whakawhitiwhiti kōrero tuwhera me te pono, nā te mea ka taea e ngā rōpū te kōrero noa me te kore e wehi kei whakamahia ā rātou kupu hei whakahē i a rātou i muri mai. Ka horapa anō hoki tēnei noho muna ki te takawaenga, ā, kāore e whakaaetia kia whakaatu i ngā mōhiohio e pā ana ki te tukanga takawaenga me ōna putanga, ki te kore e hiahiatia e te ture, e whakaaetia rānei e ngā rōpū katoa.

Whakapā mai

Whakakīia te puka hei whakapā atu ki tā mātou tīma kia kite ai me pēhea mātou e āwhina ai, e whakapā mai rānei ki a mātou mō tētahi o ēnei e whai ake nei:

Waea : +64 9 486 7151

Ngā Hāora Tari: Mane ki te Paraire 8:30 i te ata ki te 5:00 i te ahiahi (haunga ngā hararei tūmatanui)

Whakapā mai