Ngā Ture Arb-Med
Kupu Whakataki
He āhuatanga nui o te ao arumoni me te ao ture te whakataunga o ngā tautohe mā te whakatau tautohe me te takawaenga.
He tukanga whakatau tautohe ranu a Arb-Med e whakakotahi ana i ngā painga o te whakatau tautohe me te takawaenga, tae atu ki: te tere, te ngāwari o ngā tukanga, te noho muna, te whiriwhiri i te kaiwhakatau, te ngāwari o te urunga atu ki te taraipiunara, te haere tonu, te whakamutunga, me te whakamana i te putanga.
Ko te whāinga matua o Arb-Med ko te whiriwhiringa me te whakataunga o te tautohe i runga i te ngākau pono me te whai whakaaro o ngā rōpū, me te āwhina tuatahi me te whai huatanga o ngā mana kohikohi mōhiohio a te Taraipiunara Whakatau Take, i roto i te horopaki o tētahi tukanga whakatau take whaimana ka tīmata anō mēnā kāore te whakatau take e angitu i muri mai.
Ki te kore e tutuki he whakataunga katoa i roto i te takawaenga, kua whakamōhiotia te kaiwhakatau tautohe e mahi ana hei takawaenga mō ngā take e tautohetia ana me ngā meka o te keehi ka taea te kawe ki roto i te takawaenga, me te penapena pea i te wā me te utu mō ngā rōpū.
Kua whakawhanakehia e te New Zealand International Arbitration Centre ( NZIAC ) ngā Ture Arb-Med ( Ngā Ture ) hei whakatau i ngā tautohe o te ao, he pakari, he tino pono, engari he auaha i roto i tā rātou huarahi arumoni noa ki te wero o te whakakotahi i te whakatau tautohe me te takawaenga i roto i tētahi tukanga kotahi e whakarite ana kia mau tonu ngā mātāpono o te tika tūturu, kia puta ai he whakatau tika, whakamutunga, me te here.
Kei roto i ngā Ture he anga me ngā whakaritenga taipitopito hei whakarite i te whakataunga whai hua me te whai hua o ngā tautohe o te ao. Ko te whāinga o ngā Ture he hoatu ki ngā rōpū te whānuitanga o te kōwhiringa me te kaha ki te whakamahi i ngā tikanga whakatau tautohe me te takawaenga e whakahaeretia katoatia ana, he tika, he tere, he whai hua hoki te utu, ā, e whakarato ana i tētahi whakautu hanganga me te taurite ki ngā moni e tautohetia ana me te uaua o ngā take e pā ana.
Kua whakatakotoria ngā Ture i roto i tētahi huarahi kua hangaia hei whakahaere i te māmā o te whakamahinga, ā, ka taea te whakaae ā-tuhi i ngā wā katoa i mua atu, i muri rānei i te ara ake o tētahi tautohe.
Ahakoa i whakawhanakehia ēnei Ture i Aotearoa, e tika ana kia whakamahia e ngā rōpū o tētahi whenua, ā, ka taea te whakamahi i roto i tētahi mana whakahaere mā te NZIAC.
Mā ngā Ture Arb-Med a te NZIAC ka taea e te NZIAC te tuku i tētahi ratonga whakatau tautohe ahurei kua whakaritea kia tutuki ai ngā hiahia me ngā whakaritenga a ngā rōpū e uru ana ki ngā tautohe o te ao – ko ngā Ture he mea arotahi ki te whakarite kia whakatauhia ngā tautohe o te ao i roto i tētahi huarahi tūmataiti, whai hua, ngāwari, whai hua te utu, me te tino pono.
Ka whai mana i te 23 o Poutū-te-rangi 2018
WĀHANGA I: NGĀ TURE WHAKAMĀRAMA
1.0 Kupu Whakataki
1.1 Koinei ngā Ture Arb-Med o te Pokapū Whakatau Tautohe o Aotearoa (NZIAC) ā, ka taea te kī ko ngā Ture Arb-Med a te NZIAC (Ngā Ture). 1.2 Mēnā kua tukuna he tautohe ki te NZIAC mō Arb-Med (ngā kupu rānei e rite ana te tikanga), ka whakahaerehia te Whakataunga me te Whakataunga i runga anō i ēnei Ture (e whakarerekētia ana i ia wā, i ia wā), i raro anō i ngā whakarerekētanga e whakaaetia ana e ngā Rōpū mā te tuhituhi. 1.3 Ki te kore ngā Rōpū e whakaae ā-tuhi ka whakahaerehia te tukanga Arb-Med i runga anō i tētahi putanga motuhake o ēnei Ture, te putanga o ēnei Ture, te Ngā Ture Whakatau Tautohe a te NZIAC, me te Ngā Ture Whakataunga a te NZIAC me Te Tikanga Whakataunga (ngātahi te Ngā Ture Whakahaere) e whai mana ana i te rā e tukuna ai te Tono mō Arb-Med ka pāngia. Mēnā kua whakaae ngā Rōpū ki te whakamahi i tētahi putanga motuhake o ēnei Ture, ka kiia kua whakaae ā-tuhi ngā Rōpū kia pāngia te Rārangi Utu me ngā Whakapaunga a te NZIAC mō Arb-Med e whai mana ana i te rā e tukuna ai te Tono mō Arb-Med. 1.4 Me pānuihia ēnei Ture kia rite ki ngā Ture Whakahaere. Mēnā he taupatupatu i waenganui i ēnei Ture me tētahi whakaritenga o ngā Ture Whakahaere, ka mana ēnei Ture. 1.5 Mēnā he taupatupatu i waenganui i ēnei Ture me tētahi whakaritenga whakahau o te ture e pā ana ki te Nohoanga Whakatau Tautohe e kore e taea e ngā Rōpū te whakarerekē, ka mana taua whakaritenga whakahau, ā, me pānuihia ēnei Ture kia rite ki taua ture. Mēnā he taupatupatu i waenganui i ēnei Ture me tētahi whakaritenga kōwhiringa o te ture e pā ana ki te Nohoanga Whakatau Tautohe e whakaaetia ana ngā Rōpū ki te whakarerekē, ka mana ēnei Ture, ā, ka waiho hei whakaaetanga kāore e herea e taua ture taupatupatu. 1.6 Kei te NZIAC te mana pupuri o ēnei Ture, ā, ka taea anake te whakamahi e ngā Rōpū, e ngā Rōpū rānei e hiahia ana ki te whakamahi, ki Arb-Med e whakahaerehia ana e NZIAC. 1.7 Ko ngā mahi a NZIAC i raro i ēnei Ture ka mahia e te Kai-rehita. Me tuku ngā whakawhitiwhitinga katoa ki te NZIAC ki te Kai-rehita, ā, me tārua ngā whakawhitiwhitinga katoa ki te Taraipiunara Whakatau Take ki te Kai-rehita.2.0 Ngā Whakamāramatanga
2.1 Ki te kore e hiahiatia tētahi atu mea e te horopaki, i roto i ēnei Ture:- Ko te tono mō ARB-MED he tono, i roto i te puka i whakaputaina i ia wā ki te Paetukutuku, kia whakatūria e te NZIAC he Taraipiunara Whakatau Take me te whakahaere i te tukanga Arb-Med i raro i ēnei Ture.
- Ko te WHAKATAUNGA WHAKATAUNGA he tikanga mō tētahi kaiwhakatau kotahi, mō tētahi rōpū kaiwhakatau rānei kua whakatūria i runga anō i ēnei Ture.
- Ko te tikanga o te WHAKATAUTAU he Whakatautatau i whakahaerehia i raro i ēnei Ture.
- Ko te tikanga o te ARB-MED ko te tukanga Whakataunga me te Whakataunga ā-Rohe e whakahaerehia ana i raro i ēnei Ture, ko tana whāinga matua ko te whiriwhiri me te whakatau i te tautohe mā te ngākau pono me te whai whakaaro o ngā Rōpū me te āwhina tuatahi me te whai huatanga o ngā mana kohikohi mōhiohio a te Taraipiunara Whakataunga, i roto i te horopaki o tētahi Whakataunga ā-Rohe whaimana ka tīmata anō mēnā kāore te Whakataunga e angitu.
- Ko te WHAKATAUNGA ARB-MED he whakaaetanga tuhituhi nā ngā Rōpū ki te tuku ki a Arb-Med i raro i ēnei Ture, ngā tautohe katoa, ētahi tautohe rānei kua ara ake, ngā tautohe rānei ka ara ake i waenganui i a rātou e pā ana ki tētahi whanaungatanga ture kua tautuhia, ahakoa he kirimana, he kore rānei.
- Ko te WHAKATAU ko tētahi whakataunga a te Taraipiunara Whakatau Take mō te kaupapa o te tautohe me/ranei ngā utu o te Whakatau Take, ā, kei roto ko tētahi whakataunga i waenganui i te kōrero, i waenganui, i te wāhanga, i te whakamutunga, i te tāpiri rānei.
- Ko te KAITOHU ko te Rōpū e rapu ana i tētahi tono ki a Arb-Med i raro i ēnei Ture, ā, kei roto ko tētahi, neke atu rānei o ngā KaiTOHU.
- Ko te RĀ TĪMATANGA ko te rā e whakamōhiotia ai e te NZIAC te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take ki ngā Rōpū mā te tuku Pānui Whakatūnga i raro i ēnei Ture.
- Ko te tikanga o NGĀ WHAKATAU ko ngā whakapaunga tuturu mō te tukanga Arb-Med tae atu ki, engari kāore i te herea ki: te haere, te wāhi noho, ngā kai, ngā tekesi, ngā kaikawe, ngā utu maero waka whaiaro, ngā whakawhitiwhiti kōrero, ngā ratonga hēkeretari me te whakahaere, te utu rūma hui me te rūma whakarongo, ngā ratonga pūrongo whakarongo, ngā ratonga tuhi reo, ngā kaiwhakamāori, ngā kaiwhakamāori, ngā tohutohu tohunga, ngā tohutohu ture rānei, me ētahi atu utu whaitake e pā ana ki te whakahaere i te Whakataunga me te Whakataunga.
- Ko te tikanga o te UTU ko ngā utu a te NZIAC e ai ki te Tāpiritanga 1 o ēnei Ture.
- Ko te WHAKATAURANGA WĀ poto ko tētahi tikanga tiaki rangitahi (ahakoa he Whakataunga, kāore rānei) i tukuna e te Taraipiunara Whakatau i mua i te whakataunga e pā ana ki te kaupapa o te tautohe. Kei roto i tēnei ko te hoatu pūtāhui mō ngā utu, ā, ka uru atu pea ki te Whakaora Wā Poto.
- Ko te TAKAWATE he tikanga mō te Takawaenga e whakahaerehia ana i raro i ēnei Ture.
- Ko te KAIWHAKATAEWA ko te kaiwhakatau e whakahaere ana i te Whakataunga i raro i ēnei Ture.
- Ko te tikanga o te NEW ZEALAND INTERNATIONAL ARBITRATION CENTRE ( NZIAC ) ko te New Zealand International Arbitration Centre Limited, he kamupene i whakatūria i raro i te Companies Act 1993 (nama kamupene 1170656).
- Ko te PĀNUI WHAKATAU he pānui tuhituhi i tukuna e te Kai-rehita e whakaū ana i te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take e te NZIAC.
- Ko te PĀNUI ARB-MED te tikanga o te pānui tuhituhi e hiahiatia ana kia tukuna e te Kaitono hei tīmata i a Arb-Med i raro i ēnei Ture, ki te kore ngā Rōpū e haina i te Whakaaetanga Arb-Med i te puka kei te Tāpiritanga 2 o ēnei Ture.
- Ko te WHĀINGA WHAKATAETAE ko te Whāinga Whakataetae o ēnei Ture kua whakatakotoria i roto i te Ture 3.2.
- Ko te tikanga o te RŌPŪ he Rōpū ki tētahi Whakaaetanga Arb-Med, i ngā wā katoa kāore e uru ana ngā Rōpū katoa ki te Whakaaetanga Arb-Med ki te tukanga Arb-Med, ko te tikanga he Rōpū ki taua tukanga.
- Ko te UTU TUATAHI ko te utu e utua ana i runga anō i te wāhanga 1 o te Tāpiritanga 1 o ēnei Ture.
- Ko te KAIWHAKATAUTAU TUMUAKI, i roto i te horopaki o tētahi Taraipiunara Whakatau Take e toru ngā tāngata, ko te kaiwhakatau take ka whakaingoatia e ngā kaiwhakatau take kua whakaritea e te Rōpū, ka whiriwhiria, ka whakatūria rānei e te NZIAC, ko ia hei heamana mō ngā mahi whakatau take, hei whakahaere i te Whakataunga, hei whakatau i ngā pātai mō ngā tikanga me ngā tono mō te Whakaora Wā poto, ā, ki te kore he whakatau a te nuinga, ka taea e ia te tuku i tētahi Whakataunga ki te Taraipiunara Whakatau Take.
- Ko te WHAKATAUNGA ko te Whakatakotoranga o ēnei Ture kua whakatakotoria i roto i te Ture 3.1.
- Ko te tikanga o te REHISTRAR he Kai-Rehistrar o NZIAC, ā, kei roto hoki ko tētahi tangata kua tohua hei Kai-Rehistrar i ia wā, i ia wā.
- Ko te tikanga o te MĀNGAI ko tētahi tangata takitahi e tohu ana, e āwhina ana rānei i tētahi Rōpū ki Arb-Med, ahakoa he tika ā-ture, he kore rānei.
- Ko te KAIWHAKAUTU he tikanga mō tētahi Rōpū e keremehia ana e tētahi Kaitono i roto i te Arb-Med, ā, kei roto hoki i tēnei ko tētahi, neke atu rānei o ngā Kaiwhakautu.
- Ko te tikanga o te SEAT ko te tūnga ture, ko te wāhi ture rānei o te Whakataunga ā-ture, ā, kei a ia ngā kōti te mana ki te āwhina me te tirotiro i te Whakataunga ā-ture i runga anō i te ture whakataunga ā-ture o taua wāhi.
- Ko te WHAKATAUNGA WHAKATAUNGA he whakaaetanga tuhituhi a ngā Rōpū e tuhi ana i ngā take e tautohetia ana e pā ana ki te whakataunga i roto i te Whakataunga, me ngā tikanga o taua whakaaetanga.
- Ko te WHAKAMĀTAU WHAKAWHĀWĀ e kī ana ko tētahi Ture Whakawāwā e tonoa ana i muri i te tukunga o te Tono mō Arb-Med, ā, kua whakatūria ki mua i te Taraipiunara Whakatau Take i raro i ngā Ture 6.1-6.7.
- Ko te PAETUKUTUKU te paetukutuku mō NZIAC e kitea ana i nziac.com .
- (a) ko ngā kupu takitahi kei roto ko te maha, ā, ko te rerekētanga;
- (b) ko ngā kupu e whakaatu ana i te ira tangata e uru ana ki ngā ira tangata katoa;
- (c) ko te tohutoro ki "mātou", "tō mātou", "tātou", "tēnā rānei" ko te tikanga ko te NZIAC; ā,
- (d) ko ngā kupu i whakamahia i roto i te Whakaaetanga Arb-Med he rite tonu te tikanga ki ērā i whakahuatia i roto i ēnei Ture.
3.0 Te kaupapa o ēnei Ture
3.1 Ko te Whāinga o ēnei Ture he whakarite kia tika, kia tere, kia whai hua hoki te whakahaere i te tukanga Arb-Med, ā, kia rite ki te nui o te tautohe me te uaua o ngā take e pā ana. 3.2 Ko te Whāinga Matua he āhei i te Taraipiunara Whakatau Take ki te:- (a) ki te whakatū i ngā meka o te take mā ngā huarahi katoa e tika ana, e whakaaetia ana hoki e te ture;
- (b) te whakatau i te tautohe i roto i te horopaki o te Whakataunga ā-ture ka tīmata anō mēnā kāore te Whakataunga e angitu; ā,
- (c) ki te whakaputa i ngā ota, i ngā Tohu rānei e tika ana hei whakatau tika i ngā take e tautohetia ana i roto i te wā poto rawa e taea ana i muri i te tīmatanga o te tukanga Arb-Med, me te whai whakaaro ki te uauatanga o ngā take, me te kore hoki e puta he utu koretake.
- (a) ngā whakaritenga wātaka me ngā whakaritenga tukanga katoa i roto i ēnei Ture;
- (b) tētahi Whakaaetanga Whakataunga;
- (c) ngā tohutohu, ngā whakataunga, ngā whakahau rānei a te Taraipiunara Whakatau Take e pā ana ki ngā take tukanga, ngā take taunakitanga rānei;
- (d) tētahi Whakataunga Tuatahi, tētahi Whakatakotoranga Wā poto rānei; ā,
- (e) tetahi Whakataunga a te Taraipiunara Whakatau Take.
4.0 Ngā tātaitanga o ngā wā mō ngā kaupapa o Arb-Med
4.1 Ki te kore e whakahuatia tētahi atu mea, he rā mahi ko tōna tikanga he rā o te wiki ehara i te:- (a) he Rāhoroi, he Rātapu rānei;
- (b) he rā i roto i te wā e tīmata ana i te 24 o Hakihea o tētahi tau, ā, ka mutu i te mutunga o te 5 o Hānuere o te tau e whai ake nei; ā,
- (c) he rā hararei mana, he rā kore mahi rānei i te mana whakahaere o NZIAC, o te Taraipiunara Whakatau Take, o tētahi Rōpū e tika ana rānei.
5.0 Te Tīmatanga o Arb-Med
5.1 Mēnā kua whakaae ngā Rōpū ki te tuku i tā rātou tautohe ki a Arb-Med i mua i te putanga mai o te tautohe, me whakamōhio e te Kaitono ki ia Rōpū kē atu he Pānui mō Arb-Med kei roto i tēnā:- (a) te tono kia tukuna te tautohe ki a Arb-Med;
- (b) ngā ingoa katoa me ngā taipitopito whakapā katoa o ngā Rōpū me ō rātou Māngai, tae atu ki ngā taipitopito mō ngā whakawhitiwhitinga hiko mēnā e wātea ana;
- (c) te tautuhi i te Whakaaetanga Arb-Med e karangatia ana;
- (d) te tautuhi i te taputapu ture, i te whanaungatanga rānei e puta mai ana, e pā ana rānei ki te tautohe;
- (e) he whakamārama poto mō te āhua o te tautohe;
- (f) te awhina, te rongoā rānei e rapua ana; ā,
- (g) te whakaaro a te Kaitono mō te hanganga o te Taraipiunara Whakatau Take (mēnā he mea kei roto).
- (a) te Whakaaetanga Arb-Med;
- (b) te Pānui a Arb-Med (mēnā e tika ana);
- (c) tetahi tuhinga e tuhi ana i te whakaaetanga a ngā Rōpū mō te hanganga o te Taraipiunara Whakatau Take, mēnā rānei kāore anō kia tae ki tētahi whakaaetanga:
(i) tetahi whakaaro mō te hanganga o te Taraipiunara Whakatau Take, ā, mēnā kei te wātea, tetahi whakautu ki taua whakaaro; ā
(ii) tētahi tuhinga e whakaatu ana i te whakaaetanga a ngā Rōpū mō ngā tohungatanga pai o te Taraipiunara Whakatau Take, i te wā kāore anō kia tae ki tētahi whakaaetanga, tētahi tono mō ngā tohungatanga pai o te Taraipiunara Whakatau Take, ā, mēnā kei te wātea, tētahi whakautu ki taua tono.
5.5 Me utu e ngā Rōpū ki te NZIAC te Utu Tuatahi e ai ki te whakaritenga i roto i wāhanga 1 o te Tāpiritanga 1 ki ēnei Ture i mua atu, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono mō Arb-Med. 5.6 Kāore he mahi whakahaere, he mahi tukanga rānei e mahia e NZIAC e pā ana ki te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take kia utua rā anō te Utu Tuatahi. 5.7 Ka taea e tētahi Rōpū te utu i te Utu Tuatahi katoa hei whakarite i te whakatūnga tonu o te Taraipiunara Whakatau Take.Ngā kirimana maha
5.8 Ka taea e te Kaitono te tīmata i tētahi tukanga Arb-Med kotahi mō ngā tautohe, ngā rerekētanga rānei e puta mai ana i te kirimana neke atu i te kotahi, e pā ana rānei ki ēnei, engari:- (a) he ōrite ngā rōpū o ia kirimana;
- (b) he hototahi ngā Whakaaetanga Arb-Med; ā,
- (c) ka whakaae ngā Rōpū ki tētahi tukanga Arb-Med kotahi i raro i ēnei Ture.
WĀHANGA II: TE WHAKATŪNGA O TE WHAKATAUNGA WHAKATAUTANGA
6.0 Te hanganga me te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take
Tukanga
6.1 Ki te kore ngā Rōpū e whakaae ki tētahi atu mea, ka whakatūria he kaiwhakatau kotahi hei Taraipiunara Whakatau e te NZIAC ina whiwhi i tētahi tuhinga kua oti te whakaoti Tono mō Arb-Med me te Utu Tuatahi. 6.2 Kāore he Rōpū, he tangata tuatoru rānei e āhei ki te whakatū i tētahi kaiwhakatau i raro i te Whakaaetanga Arb-Med. Ko NZIAC anake te mana ki te whakatū i ngā kaiwhakatau. 6.3 Mena kua whakaae ngā Rōpū, ngā kaiwhakatau rānei kia whakatūria tētahi tangata hei kaiwhakatau, ka kiia taua whakaaetanga he whakaaetanga ki te whakatū i tētahi kaiwhakatau mō ngā take katoa. Ka taea anake te whakatū i tētahi kaitono pērā e NZIAC hei kaiwhakatau i runga i tana whakatutukitanga i mua i ngā Ture 6.24-6.25. Ka taea e NZIAC te whakakore i te whakatū i tētahi kaitono mena ka whakatauhia e ia, i runga i tana whakaaro anake, kāore ia i te tika, i te motuhake, i te kore whakaaro tika rānei. 6.4 Mena ko tētahi o ēnei:- (a) te whakakorenga a te NZIAC ki te whakatū i te kaitono a ngā Rōpū, a ngā kaiwhakatau rānei i raro i te Ture 6.3;
- (b) te whakakāhoretanga o te kaitono a ngā Rōpū, a ngā kaiwhakatau rānei, ki te whakatū hei kaiwhakatau,
- I muri i te paunga o ngā rā mahi e rima mai i te rā i whakamōhio ai a NZIAC ki ngā Rōpū kāore tā rātou kaitono i te tika, i te wātea rānei ki te whakaae i te whakatūnga hei kaiwhakatau, ka taea e tētahi Rōpū te tono ā-tuhi kia whakatūria e NZIAC te kaiwhakatau.
- (a) te tukunga o te Pānui a Arb-Med; rānei
- (b) te whakatinanatanga o te Whakaaetanga Arb-Med i roto i te puka i kitea i te Tāpiritanga 2 o ēnei Ture,
- Ko te whiriwhiri me te whakatūnga o taua kaiwhakatau tautohe mā te NZIAC i runga i te tono tuhituhi a tetahi Rōpū. Mena, i roto i ngā rā mahi tekau i muri i te whakatūnga o te kaiwhakatau tautohe tuarua, kāore ngā kaiwhakatau tautohe e rua i whakaae ki tētahi kaitono hei Kaiwhakatau Totohe Matua, ko te whiriwhiri me te whakatūnga mā te NZIAC i runga i te tono tuhituhi a tetahi Rōpū.
- (a) te tukunga o te Pānui a Arb-Med; rānei
- (b) te whakatinanatanga o te Whakaaetanga Arb-Med i roto i te puka i kitea i te Tāpiritanga 2 o ēnei Ture,
- Ko te whiriwhiri me te whakatūnga o taua kaiwhakatau tautohe mā te NZIAC i runga i te tono tuhituhi a tetahi Rōpū. Mena, i roto i ngā rā mahi tekau i muri i te whakatūnga o te kaiwhakatau tautohe tuarua, kāore ngā kaiwhakatau tautohe e rua i whakaae ki tētahi kaitono hei Kaiwhakatau Totohe Matua, ko te whiriwhiri me te whakatūnga mā te NZIAC i runga i te tono tuhituhi a tetahi Rōpū.
Te tukanga e hiahiatia ana kia tere
6.9 Mena ka whakatūria he kaiwhakatau kotahi, ā, e rapu ana tētahi Rōpū i te Whakaora Wā Poto, mā te NZIAC te whiriwhiri me te whakatū i te Taraipiunara Whakatau. Ka whakapau kaha te NZIAC ki te whakatū i te Taraipiunara Whakatau i roto i te kotahi rā mahi i muri i te whiwhinga o te tono mō te Whakaora Wā Poto. 6.10 Mena ka whakatūria kia toru ngā kaiwhakatau, ā, e rapu ana tētahi Rōpū i te Whakaora Wā Poto i mua i te whakatūnga o te Kaiwhakatau Tumuaki, ka tīpakohia, ka whakatūria hoki te Kaiwhakatau Tumuaki e te NZIAC. Ka whakapau kaha te NZIAC ki te whakatū i te Kaiwhakatau Tumuaki i roto i te kotahi rā mahi i muri i te whiwhinga o te tono mō te Whakaora Wā Poto. Kei te Kaiwhakatau Tumuaki i whakatūria i raro i tēnei Ture te mana ki te whakatau i te tono mō te Whakaora Wā Poto me te kore e kōrero ki tētahi atu mema o te Taraipiunara Whakatau. 6.11 Mō ngā kaupapa o ngā Ture 6.9 me te 6.10, ka pupuri te NZIAC i tētahi rōpū kaiwhakatau motuhake mō te whakatūnga i te wā e rapua ana te Whakaora Wā Poto. 6.12 Ka whakaarohia e te kaiwhakatau whakatau te tono mō te Whakaora Wā Poto Whakararu te tono i runga anō i ngā āhuatanga kua whakatakotoria i roto i te Ture 17.3. 6.13 Ka taea e te kaiwhakatau te whakahaere i ngā mahi hei whakatau i te Whakaora Wā Poto Whakararu i tētahi huarahi e whakaarohia ana e ia he tika mō ngā āhuatanga, me te whakaaro ki te āhua ohorere me te rangitahi o te Ture Wā Poto e rapuhia ana. Kāore e hiahiatia ana kia karangahia e te kaiwhakatau he hui, he whakarongo rānei me ngā Rōpū, ā, ka taea e ia te whakatau i te tono mō te Whakaora Wā Poto Whakararu i runga i ngā tuhinga e wātea ana, mā te ota, mā te Whakataunga rānei. 6.14 Ka whakapau kaha te kaiwhakatau ki te whakatau i roto i ngā rā mahi e rima o te whakatūnga, ā, ka taea e ia te tuku i tētahi ota, i tētahi Whakataunga rānei e whakaaetia ana i raro i ngā Ture 17.2, 17.4, me 17.5. 6.15 Whai muri i te whakatau i te Whakaora Wā Poto Whakararu- (a) i roto i te Arb-Med me te kaiwhakatau kotahi, ka noho tonu te kaiwhakatau i whakatūria i raro i te Ture 6.9 hei Taraipiunara Whakatau; rānei
- (b) i roto i te Arb-Med me ngā kaiwhakatau e toru, ka noho tonu te kaiwhakatau i whakatūria i raro i te Ture 6.10 hei Kaiwhakatau Matua o te Taraipiunara Whakatau. Ka whakatūria ngā mema kē atu o te Taraipiunara Whakatau i runga anō i ngā Ture 6.5-6.7.
Te whakakapinga o te kaiwhakawa whakatau i te Whakaora Wā Whawhati Tata
6.17 Mena ka werohia te kaiwhakawa i mua i tana whakatau i tētahi tono mō te Whakaora Wā Poto, ka whakapau kaha a NZIAC ki te whakatau i te wero i roto i ngā rā mahi e toru i muri i te whiwhinga o te wero. Mena ka tukuna he wero, ka whakapau kaha a NZIAC ki te:- (a) whakapāho atu i te wero ki ia Rōpū me te kaiwhakawa i werohia i roto i te kotahi rā mahi i muri i te whiwhinga o te wero;
- (b) tukua ia Rōpū kē atu me te kaiwhakatau tautohe i tautohetia kia kotahi te rā mahi mai i te whiwhinga o taua whakawhitiwhiti kōrero ki te whakautu; ā
- (c) whakaarohia te wero, ā, whakatauhia i roto i te kotahi rā mahi mai i te paunga o te wā e taea ai e ngā Rōpū me te kaiwhakatau tautohe te whakautu, ahakoa e whakamahia ana e rātou taua mana, kāore rānei.
Te whiriwhiri me te whakatūnga o te kaiwhakawa whakatau e te NZIAC
6.19 Ka tono pea a NZIAC kia tukuna e ia Rōpū ngā mōhiohio e whakaarohia ana e tika ana hei whakatutuki i tana mahi whiriwhiri me te whakatū i raro i ēnei Ture. Ka whai whakaaro a NZIAC ki aua mōhiohio engari kāore e herea e ia i te wā e whakatūria ai taua tūranga e kitea ana e ia he tika. 6.20 Ka whai whakaaro a NZIAC ki:- (a) tetahi whakaaetanga tuhituhi, tetahi whakaingoatanga tahi rānei a ngā Rōpū;
- (b) tētahi tikanga, tētahi paearu rānei mō te kōwhiri i te kaiwhakatau i whakaaetia ā-tuhi e ngā Rōpū;
- (c) ngā āhuatanga katoa e tika ana, tae atu ki te āhua o te whanaungatanga ture i puta mai ai te tautohe, i pā rānei ki a ia;
- (d) te āhua me ngā āhuatanga o te tautohe;
- (e) te nui moni, te uara rānei o te tautohe;
- (f) te tokomaha, te wāhi noho, me ngā reo o ngā Rōpū;
- (g) mēnā ka wātea te kaiwhakatau ki te whakatau wawe i te take i runga anō i ngā herenga a te kaiwhakatau i raro i ēnei Ture; ā,
- (h) ētahi atu āhuatanga e whakaarohia ana e ia he mea nui mō ngā āhuatanga.
- (a) he whakarāpopototanga tuhituhi mō ōna tūranga ngaio o mua me o nāianei me ōna wheako hei kaiwhakawa me te takawaenga;
- (b) he rārangi utu mōna; ā,
- (c) ētahi atu mōhiohio e whakaarohia ana e te Kai-rehita he mea tika.
- (a) mēnā he āhuatanga, o mua, o nāianei rānei, e ara ake ai he ruarua tika mō tōna kore whakaaro motuhake, tōna tū motuhake rānei i ngā kanohi o tētahi o ngā Rōpū; ā
- (b) mēnā kei te rite te kaitono, kei te hiahia, ā, kei te kaha ki te whakapau i te wā, te uaua, me te kaha ki te whakarite kia tere te whakahaere i te tukanga Arb-Med i runga anō i ēnei Ture.
7.0 Te whakakapinga o tētahi kaiwhakawa
7.1 Ka taea e te NZIAC te whakakore i te whakatūnga o tētahi kaiwhakatau, me te whakatū i tētahi kaiwhakatau whakakapi i runga i tana ake whakaaro, i runga i te tono a-tuhi a ngā mema katoa o te Taraipiunara Whakatau, i runga rānei i te wero a-tuhi a tētahi Rōpū mēnā:- (a) ka tukuna e te kaiwhakatau ā-ture he pānui tuhituhi ki te NZIAC, ki ia Rōpū, me ia mema katoa o te Taraipiunara Whakatau ā-ture (mēnā he mema) mō tōna hiahia ki te rihaina hei kaiwhakatau ā-ture; rānei
- (b) ka whakaae ngā Rōpū ki te whakakorenga o te mana o te kaiwhakatau; rānei
- (c) kei reira ngā āhuatanga e puta ai ngā feaa tika mō te kore whakaaro motuhake, te mana motuhake rānei o te kaiwhakawa;
- (d) ka kore e taea, ka kore rānei e pai te kaiwhakatau i roto i te ture, nā te ngoikore rānei, ki te mahi i ngā mahi o taua tūranga, ki te kore rānei e tutuki i ana mahi i roto i ngā wā kua whakaritea e ai ki ēnei Ture.
WĀHANGA III: NGĀ TIKANGA A TE WHAKATAUNGA WHAKATAUTANGA
8.0 Te Tūru Whakatau Take
8.1 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, ko Tāmaki Makaurau, Aotearoa te Tūnga o te Whakataunga. 8.2 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, ka taea e te Taraipiunara Whakataunga te hui ki tētahi wāhi e whakaarohia ana e ia he pai, he tika rānei mō ngā whakawhitiwhiti kōrero me te whakarongo ki ngā kaiwhakaatu, ā, ka taea hoki e ia te karanga hui me te whakahaere i ngā mahi Whakataunga me te Takawaenga ki tētahi wāhi e whakaarohia ana e ia he tika, ahakoa i te Tūnga o te Whakataunga, i tētahi atu wāhi rānei, me te whai whakaaro ki te āhua me ngā āhuatanga o te tukanga Arb-Med. 8.3 Mena he wāhi kē atu aua wāhi i te Tūnga o te Whakataunga, ka kiia tonutia te Whakataunga he Whakataunga i whakahaerehia i te Tūnga, ā, ko tētahi ota, ko tētahi Whakataunga rānei kua mahia i te Tūnga.9.0 Te Reo o te tukanga Arb-Med
9.1 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, mā te Taraipiunara Whakataunga te reo, ngā reo rānei ka whakamahia i roto i te tukanga Arb-Med. Mēnā kāore he whakaaetanga, he whakataunga rānei e whakahē ana, ko te reo o te tukanga Arb-Med ko te reo Ingarihi. 9.2 Ka taea e te Taraipiunara Whakataunga te whakahau kia haere tahi mai ngā tuhinga, ngā whakaaturanga rānei i tukuna mō te kaupapa o te tukanga Arb-Med, i tukuna i roto i tō rātou reo taketake, me te whakamāoritanga (me whakamāori rānei) ki te reo, ki ngā reo rānei o te tukanga Arb-Med i whakaaetia e ngā Rōpū, i whakatauhia rānei e te Taraipiunara Whakataunga.10.0 Ture tukanga e whakahaere ana i te Whakataunga
10.1 Ko te ture e pā ana ki te Whakaaetanga Arb-Med me te Whakataunga Whakataunga ko te ture whakataunga whakataunga o te Tūnga o te Whakataunga Whakataunga, engari ki te mea kua whakaae ā-tuhi ngā Rōpū mō te whakamahinga o tētahi atu ture, ture rānei, ā, kāore taua whakaaetanga e aukatia e te ture o te Tūnga o te Whakataunga Whakataunga.11.0 Te whakamahinga o te ture matua
11.1 E wātea ana ngā Rōpū ki te whakaae ki ngā ture e whakamahia ana e te Taraipiunara Whakatau Take ki te kaupapa o te tautohe i roto i ngā rohe o te ture e pā ana ki te Tūnga o te Whakatau Take. Mēnā kāore he whakaaetanga pēnei, ka whakamahia e te Taraipiunara Whakatau Take ngā ture taupatupatu ture e whakaarohia ana e ia he tika hei whakatau i te ture matua. 11.2 Me whai whakaaro te Taraipiunara Whakatau Take ki ngā whakaritenga o te kirimana me ngā tikanga hokohoko e pā ana ki te kaupapa o te kirimana. 11.3 Ka whakatauhia e te Taraipiunara Whakatau Take ngā take e tautohetia ana i runga i ngā whakaaro o te tika, te ōritetanga, me te hinengaro pai, mēnā anake kua whakamanahia e ngā Rōpū kia pērā, ā, mēnā kāore taua whakaaetanga i te aukatia e te ture e whakahaere ana i te Whakatau Take.12.0 Te āhua o te tautohe
12.1 Ko ngā take tautohenga hei whakatau mā te Taraipiunara Whakatau Take ko ngā mea kua tautuhia i roto i te Whakaaetanga Arb-Med, me ērā atu kua tautuhia i roto i te Pānui a Arb-Med (mēnā e tika ana), ngā Tukunga Take, me tetahi Kereme, Parenga, Kereme Whakahē, Parenga ki te Kereme Whakahē i muri mai, te kereme whakawhiti rānei i whakapuakina i waenganui i ngā Kaiwhakautu, i ngā Kaitono rānei.13.0 Te Whakaaturanga
13.1 Ka taea e tētahi Rōpū ki te tukanga Arb-Med te puta kanohi ki te kanohi, te māngai, te āwhina rānei e tētahi tangata ahakoa he tika ā-ture, kāore rānei, engari ko te whakaurunga o te Māngai e taua Rōpū kāore e whakawehi, e whakahē rānei i te hanganga, i te pono rānei o te Taraipiunara Whakatau Take, te tukanga Arb-Med rānei, te mutunga rānei o tētahi Whakatau nā te whanaungatanga o mua, o nāianei rānei i waenganui i te Māngai me tētahi kaiwhakatau take, ka ara ake pea he ruarua tika mō te kore whakaaro tika, te motuhake rānei o te kaiwhakatau take, ki te kore tētahi o ngā Rōpū e whakahē i muri i te whakaaturanga tika. 13.2 Kia whakatūria rā anō te Taraipiunara Whakatau Take, me whakamōhio wawe ia Rōpū ki te NZIAC me ia Rōpū katoa mō ngā ingoa me ngā taipitopito whakapā o ngā Māngai katoa e whakaurua ana mō ngā kaupapa o te tukanga Arb-Med. 13.3 Whai muri i te hanganga o te Taraipiunara Whakatau Take, ko te whakaurunga o tētahi Māngai, ko tētahi tāpiritanga, ko tētahi whakarerekētanga rānei o te māngai e whakaarohia ana e tētahi Rōpū, me whakamōhio ā-tuhi ki ia Rōpū katoa me te Taraipiunara Whakatau Take, ā, ka taea anake te whai mana me te whakaae a te Taraipiunara Whakatau Take. 13.4 Ka āhei te Taraipiunara Whakatau i te aukati i te whakaaetanga mō te whakaurunga o tētahi Māngai e tētahi Rōpū mēnā ka whakaarohia e te Taraipiunara Whakatau, i runga i tōna whakaaro anake, ka taea e te whakaurunga o taua tangata te whakawehi, te whakahē rānei i te hanganga me te pono o te Taraipiunara Whakatau, te tukanga Arb-Med rānei, te mutunga rānei o tētahi Whakataunga, i runga i te take o tētahi taupatupatu pānga pea, o tētahi atu arai rānei. 13.5 Ko tētahi herenga, kawenga rānei e pā ana ki tētahi Māngai i raro i ēnei Ture, he herenga, he kawenga rānei nō te Rōpū e tohuhia ana, ā, me amo e taua Rōpū ngā hua o tētahi whanonga hē a tōna Māngai. 13.6 Kaua te Māngai e:- (a) te whakauru, te ngana rānei ki te whakauru, ki ngā whakawhitiwhiti kōrero ex parte me tētahi kaiwhakatau mō te tukanga Arb-Med ina whakatūria taua kaiwhakatau ki te Taraipiunara Whakatau;
- (b) te tuku kōrero teka ki te Taraipiunara Whakatau Take;
- (c) te tono, te whakatenatena rānei i tētahi kaiwhakaatu kia tuku taunakitanga teka;
- (d) tuku mai i tētahi kaiwhakaatu, i tētahi tohunga rānei e mōhio ana ia he teka;
- (e) whakatenatena i tētahi tohunga, i tētahi kaiwhakaatu rānei kia whakakapi i tā rātou ake kōrero, i tā te Māngai rānei whakaaro;
- (f) tono kia whakaputaina, kia whakahē rānei ki te tono kia whakaputaina tētahi tuhinga, taunakitanga, taonga rānei, mō tētahi kaupapa hē (pēnei i te whakararuraru, te whakaroa rānei); rānei
- (g) te pehi, te huna rānei, te tohutohu rānei i tētahi Rōpū kia pehi, kia huna rānei i tētahi tuhinga, taunakitanga, i tētahi atu tūemi rānei kua tonoa e tētahi atu Rōpū, kua whakaaetia rānei e te Rōpū e tohu ana ia, kua whakahaua rānei e te Taraipiunara Whakatau Take, kia whakaputaina.
- (a) ārai i te Māngai mai i te whai wāhi atu ki te tukanga Arb-Med katoa, ki tētahi wāhanga rānei; me/ranei
- (b) te mahi i tētahi atu mahi e tika ana hei tiaki i te tika me te pono o ngā whakahaerenga me te whakamanatanga o te Whakataunga.
14.0 Te Mana Whakahaere o te Taraipiunara Whakatau Take
14.1 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakatau i runga i tōna ake mana whakahaere, tae atu ki ngā whakahē katoa e pā ana ki te noho, ki te mana rānei o te Whakaaetanga Arb-Med. Mō taua kaupapa, ko te rarangi arb-med e whai wāhi ana ki tētahi kirimana ka kiia he whakaaetanga motuhake mai i ngā tikanga kē atu o te kirimana. Ko te whakatau a te Taraipiunara Whakatau kāore he mana o te kirimana, kāore e whai mana. ipso jure (me te mea tika) te kore mana o te rarangi arb-med. 14.2 Me whakaara ake he tono kāore he mana o te Taraipiunara Whakatau Take i mua i te tukunga o te Tukunga Take a te Kaiwhakautu. Kāore he rōpū e aukatia ana ki te whakaara i taua tono nā te mea kua whakatūria e taua rōpū, kua whai wāhi rānei ki te whakatūnga o tētahi kaiwhakatau. Me whakaara ake he tono kei te hipa te Taraipiunara Whakatau Take i te whānuitanga o tōna mana i te wā tonu e whakaarahia ai te take e kīia ana kei tua atu i te whānuitanga o tōna mana i te wā o te tukanga Arb-Med. Ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take, i roto i ngā take e rua, te whakaae i tētahi tono i muri mai mēnā e whakaaro ana ia he tika te whakaroa. 14.3 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te whakatau i tētahi tono kua kōrerotia i roto i te Ture 14.2 hei pātai tuatahi, hei Whakataunga rānei mō ngā take tika. 14.4 Mena kei te tū te Whakataunga Whakatau i Aotearoa, ā, ka whakatau te Taraipiunara Whakatau mō tētahi tono pēnei hei pātai tuatahi, ka taea e tētahi Rōpū te tono, i roto i ngā rā maramataka 30 i muri i te whiwhinga o te pānui mō taua whakataunga, ki te Kōti Matua kia whakatau i te take, ā, kāore e taea te piira i taua whakataunga. I te mea kei te tatari tonu taua tono, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te haere tonu i te tukanga Arb-Med me te tuku i tētahi Whakatau.15.0 Hononga
15.1 Ka taea e tētahi Rōpū, kāore rānei i te rōpū te tono ā-tuhi kia uru atu tētahi atu Rōpū ki te tukanga Arb-Med (Tono mō te Hononga) i ngā wā katoa i mua i te whakataunga o tētahi Whakatau Wāhanga e whakatau ana i ngā take e pā ana ki te Rōpū tāpiri hei whakauru atu, engari:- (a) ko te Rōpū tāpiri hei whakauru atu he Rōpū ki te Whakaaetanga Arb-Med; rānei
- (b) mēnā ehara te Rōpū tāpiri hei whakauru atu i te Rōpū ki te Whakaaetanga Arb-Med, kua whakaae ā-tuhi ngā Rōpū katoa, tae atu ki te Rōpū tāpiri hei whakauru atu, ki te whakauru atu.
- (a) te tohutoro take mō te tukanga Arb-Med o nāianei;
- (b) he tono kia whakaurua te Rōpū tāpiri ki te tukanga Arb-Med;
- (c) te ingoa katoa me ngā taipitopito whakapā o te Rōpū tāpiri me tōna Māngai, tae atu ki ngā taipitopito mō te whakawhitiwhiti kōrero hiko mēnā e wātea ana;
- (d) he tohutohu mō te whakauru atu i te Rōpū tāpiri hei Kaitono, hei Kaiwhakautu rānei;
- (e) te Whakaaetanga Arb-Med e karangatia ana mēnā kei te tukuna te Tono Hononga i raro i te Ture 15.1(a), te whakaaetanga rānei i waenganui i ngā Rōpū katoa me te Rōpū tāpiri hei whakauru atu mēnā kei te tukuna te Tono i raro i te Ture 15.1(b);
- (f) he kōrero poto mō ngā meka e tautoko ana i te tono;
- (g) ngā take e tautohetia ana me te pūtake ture e tautoko ana i te tono;
- (h) te awhina, te rongoā rānei e rapua ana; ā,
- (i) he kōrero a te tangata ehara i te rōpū e whakaū ana i te whakaae a te tangata ehara i te rōpū kia herea e ēnei Ture (tae atu ki ngā whakarerekētanga katoa i mahia e ngā Rōpū kei te tū tonu) me te whakaae a te tangata ehara i te rōpū ki te hanganga o te Taraipiunara Whakatau Take e ai ki te hanganga.
- (a) kāore e taea te piira; ā,
- (b) i mahia me te kore e pā ki te mana o te Taraipiunara Whakatau Take ki te whakatau i muri mai i tētahi pātai e pā ana ki tōna mana whakahaere e puta mai ana i taua whakataunga.
16.0 Whakakotahitanga
16.1 Ka taea te whakakotahi i ngā whakahaerenga Arb-Med e rua, neke atu rānei, e tatari ana i raro i ēnei Ture, hei whakahaerenga Arb-Med kotahi, ki te mea e kitea ana e te NZIAC, e te Taraipiunara Whakatau Take rānei:- (a) ka ara ake tētahi pātai noa mō te ture, mō ngā meka rānei i roto i ngā whakahaerenga katoa a Arb-Med;
- (b) ko ngā tika ki te awhina i roto i ngā whakahaerenga Arb-Med katoa e pā ana ki, e puta mai ana rānei i, te tauwhitinga kotahi, te raupapa tauwhitinga rānei;
- (c) mō tētahi atu take e hiahiatia ana kia tukuna te ota.
- (a) ngā tohutoro take mō ngā whakahaerenga Arb-Med e tonoa ana he ota whakakotahi;
- (b) he tono kia whakakotahihia ngā whakahaerenga a Arb-Med;
- (c) ngā ingoa katoa me ngā taipitopito whakapā o ngā mema o ngā Taraipiunara Whakatau Take me ngā Rōpū katoa me ō rātou Māngai, tae atu ki ngā taipitopito mō ngā whakawhitiwhitinga hiko mēnā e wātea ana;
- (d) te whakaaetanga e karangatia ana ina tukuna te tono i raro i te Ture 16.4(a), (b) (c rānei); me
- (e) he kōrero mō te whakatutukitanga o te tono i tētahi, i ētahi rānei o ngā paearu kua tohua i roto i te Ture 16.1.
- ( Tono mō te Whakakotahitanga )
I te wā kāore anō kia whakatūria he Taraipiunara Whakatau Take
16.4 I mua i te hanganga katoa o ngā Taraipiunara Whakatau Take i roto i ia o ngā whakahaerenga kua tohua i roto i te Tono Whakakotahi, ka taea e te Kai-rehita, ina whiwhi i te Tono Whakakotahi mai i tētahi Rōpū, te whakakotahi i taua whakahaerenga Arb-Med me tētahi, neke atu rānei o ngā whakahaerenga Arb-Med e tatari ana i raro i ēnei Ture ki roto i tētahi whakahaerenga Arb-Med kotahi, me te mea:- (a) kua whakaae ngā Rōpū katoa ki ngā whakahaerenga Arb-Med ki te whakakotahitanga; rānei
- (b) ko ngā kereme katoa i roto i ngā whakahaerenga Arb-Med kei raro i te Whakaaetanga Arb-Med kotahi; rānei
- (c) ko ngā kereme i roto i ngā whakahaerenga Arb-Med e tukuna ana i raro i te neke atu i te kotahi Whakaaetanga Arb-Med, ā, ko ngā whakahaerenga Arb-Med kei waenganui i ngā Rōpū kotahi, ka puta ake ngā tautohe i te whanaungatanga ture kotahi, i te tauwhitinga kotahi, i te raupapa tauwhitinga rānei, ā, he hototahi ngā Whakaaetanga Arb-Med.
I te wā i whakatūria ai e rua, neke atu rānei ngā Taraipiunara Whakatau Take
16.10 Mena kei roto i te Taraipiunara Whakataurite kotahi ngā whakahaerenga Arb-Med e rua, neke atu rānei, e tatari ana i raro i ēnei Ture, ka taea e te Taraipiunara Whakataurite, ina whiwhi i tētahi Tono mō te Whakakotahitanga e te iti rawa i te kotahi Rōpū i roto i ia whakahaerenga Arb-Med, te whakahau:- (a) ko aua whakahaerenga hei whakakotahi ki roto i te whakahaerenga Arb-Med kotahi i runga i ngā tikanga e whakaarohia ana e te Taraipiunara Whakatau Take he tika; rānei
- (b) ngā whakahaerenga kia whakarongohia i te wā kotahi, i muri tata mai rānei i tētahi;
- (c) me whakaroa tetahi o aua whakahaerenga kia whakatauhia rā anō tetahi o aua whakahaerenga, te katoa, te wāhanga rānei.
- (a) kua whakaae ngā Rōpū katoa ki ngā whakahaerenga Arb-Med ki te whakakotahitanga; rānei
- (b) ko ngā kereme katoa i roto i ngā whakahaerenga Arb-Med kei raro i te Whakaaetanga Arb-Med kotahi; rānei
- (c) ko ngā kereme i roto i ngā whakahaerenga Arb-Med e tukuna ana i raro i te neke atu i te kotahi Whakaaetanga Arb-Med, ā, ko ngā whakahaerenga Arb-Med kei waenganui i ngā Rōpū kotahi, ka puta ake ngā tautohe i te whanaungatanga ture kotahi, i te tauwhitinga kotahi, i te raupapa tauwhitinga rānei, ā, he hototahi ngā Whakaaetanga Arb-Med; ā
- (d) ka whakaae te Taraipiunara Whakatau Take i roto i ia whakahaerenga Arb-Med ki te hiahia kia tukuna taua whakatau, me ngā tikanga o taua whakatau.
Ina whakaaetia te Tono Whakakotahitanga
16.17 Mena ka whakaaetia te Tono Whakakotahi, ka whakakotahitia ngā whakahaerenga Arb-Med ki roto i te whakahaerenga Arb-Med i tīmata tuatahi mēnā kāore ngā Rōpū katoa e whakaae ki tētahi atu mea. 16.18 Ina whakakotahitia ngā whakahaerenga Arb-Med, ka kiia kua whakarērea e ngā Rōpū katoa o aua whakahaerenga Arb-Med tō rātou mana ki te whakaingoa i tētahi kaiwhakatau. I roto i ēnei āhuatanga, ka whakatūria e te NZIAC te Taraipiunara Whakatau mō ngā whakahaerenga whakakotahi, ā, ka taea e ia te whakakore i te whakatūnga o tētahi kaiwhakatau kua whakatūria kētia. 16.19 Ko te whakakorenga o te whakatūnga o tētahi kaiwhakatau i raro i te Ture 16.18 kāore e whakakore i tētahi whakahau, i tētahi tohutohu rānei i mahia e te Taraipiunara Whakatau i mua i te rā whakakorenga. 16.20 Me tuku tonu e tētahi kaiwhakatau kua whakakorea tōna whakatūnga i raro i te Ture 16.18 ngā tuhinga katoa e pā ana ki te whakahaerenga Arb-Med kei roto i tana ringaringa (te Kōnae), ki te Kai-rehita. Ka utua e te Kai-rehita ki te kaiwhakawa te utu mō āna utu me ngā whakapaunga e ai ki ngā Ture, ina tae mai te Kōnae. Ka tukuna e te Kai-rehita te Kōnae ki te Taraipiunara Whakawa i whakatūria mō ngā whakahaerenga whakakotahi.17.0 Ngā Mahi Wā poto
17.1 Ka taea e tētahi Rōpū, me te whakamōhio atu ki ia Rōpū kē atu, te tono i tētahi Inenga Wā poto i ngā wā katoa i muri i te tuku i te Tono mō Arb-Med ki NZIAC. 17.2 Ko te Whakaritenga Wā poto he whakaritenga wā poto, ahakoa he Whakataunga, e hiahiatia ana tētahi Rōpū i ngā wā katoa i mua i te tukunga o te Whakataunga e pā ana ki tētahi tautohe, kia mahi i ngā mea katoa, i ētahi rānei o ēnei e whai ake nei:- (a) te pupuri, te whakahoki rānei i te āhua o nāianei i te mea kei te tatari kia whakatauhia te tautohe;
- (b) mahi i tētahi mahi hei ārai, hei karo rānei i te mahi i tētahi mahi ka pā kino pea ki te tukanga Arb-Med i tēnei wā, i tēnei wā rānei;
- (c) whakarato i tētahi huarahi hei tiaki i ngā rawa hei whakatutuki i tētahi Whakataunga i muri mai;
- (d) te tiaki i ngā taunakitanga e tika ana, e whai kiko ana hoki mō te whakatau i te tautohe;
- (e) hoatu he pūtāhui mō ngā utu.
- (a) tera pea ka puta he kino kāore e taea te whakatika mā te whakawhiwhinga o ngā utu kino mēnā kāore te Ture Wā poto e whakaaetia;
- (b) ka nui ake te kino o taua kino i te kino ka pā ki te Rōpū kāore i te tono mēnā ka whakahaua te Ture Wā poto;
- (c) he tūponotanga whaitake tērā ka angitu te kaitono i runga i ngā take o te Kereme; ā,
- (d) ka taea e te kaitono te utu i ngā utu, i ngā kino rānei o te Rōpū e tonoa ana he Ture Wā poto ki a ia mēnā kāore te kaitono i angitu i runga i ngā take o te Kereme.
18.0 Ngā Whakahau Tuatahi
18.1 Ka taea e tētahi Rōpū, ina tono ana mō tētahi Whakaritenga Wā poto, te tono mō tētahi whakahau e tohutohu ana i tētahi Rōpū kia kaua e whakakore i te kaupapa o tētahi Whakaritenga Wā poto (Te Whakataunga Tuatahi). 18.2 Kāore he take e hiahiatia ai e te Rōpū e tono ana mō tētahi Whakataunga Tuatahi te tuku pānui ki te Rōpū e tonoa ana te Inenga Wā poto mō te tono mō te Inenga Wā poto, mō te tono rānei mō te Whakataunga Tuatahi kia tae rā anō ki te wā e whakatauhia ai te tono mō te Whakataunga Tuatahi. 18.3 Me whakaatu e te Rōpū e tono ana mō tētahi Whakataunga Tuatahi ki te Taraipiunara Whakataunga ngā āhuatanga katoa e pā ana ki te whakatau a te Taraipiunara Whakataunga mō te tuku, te whakaroa rānei i te whakatau. Ka haere tonu te herenga kia tae rā anō ki te wā e whai wāhi ai ia Rōpū e tonoa ana, e whakahaua ana rānei te Inenga Wā poto ki te whakaatu i tana take. 18.4 E whakaarohia ana e ēnei Ture ko te tukunga o tētahi Whakataunga Tuatahi ka mahia i roto i ngā take motuhake anake. Ka tukuna he Whakataunga Tuatahi mēnā:- ka whakamanahia e te kaitono ngā take kua tohua i roto i te Ture 17.3 e te Taraipiunara Whakatau Take, i raro i ngā āhuatanga e whai ake nei:
- (i) te whakarerekētanga e whakaatu ana ko te kino e aromatawaitia ana ko te kino ka puta mai i te whakaputanga, te kore rānei o te whakahau; ā,
- (ii) ngā whakarerekētanga katoa e tika ana; me
- Mā te whakaaturanga i mua i te tono mō te Inenga Wā poto ki te Rōpū e anga atu ana ki a ia, ka tūpono te korenga o te kaupapa o te inenga.
- (a) whakamōhio atu ki ngā Rōpū katoa o:
- (i) te tono mō te Inenga Wā poto;
- (ii) te tono mō te Whakataunga Tuatahi;
- (iii) te Whakataunga Tuatahi i tukuna e te Taraipiunara Whakatau Take (mēnā he mea kei a ia); me
- (iv) ngā whakawhitiwhitinga kōrero katoa i waenganui i tētahi Rōpū me te Taraipiunara Whakatau Take e pā ana ki aua take; ā,
- (b) hoatu he whai wāhitanga ki ia Rōpū ki te whakatakoto i ā rātou take i te wā wawe rawa e taea ai.
Huihuinga mō ngā Tohutohu 19.0
19.1 I roto i ngā rā mahi tekau mai i te Rā Tīmatanga, me karanga te Taraipiunara Whakatau Take, ā, me haere ngā Rōpū katoa ki tētahi hui hei matapaki me te whakatau i ngā take tukanga me ngā take taunakitanga, me te whakarite wātaka (Huihuinga Aronga) mō te Whakataunga. 19.2 Ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakahaere i te Huihuinga Tohutohu i roto i tetahi tikanga e whakaarohia ana he tika i roto i ngā āhuatanga (ahakoa he kanohi ki te kanohi, mā te waea, he hui ataata, he whakawhitiwhiti kōrero hiko rānei) i taua wā me taua rā (me te wāhi i roto i te take o te hui kanohi ki te kanohi) e whakaritea ana e te Taraipiunara Whakatau. 19.3 Me mahi tahi ngā Rōpū me te ngākau pono ki te Taraipiunara Whakatau me ia atu Rōpū ki te Tautohe, ā, me whai i ngā tohutohu a te Taraipiunara Whakatau kia haere ki te Huihuinga Tohutohu (me ētahi atu Huihuinga Tohutohu ka tonoa pea), me te whakarato tuhinga, ētahi atu rauemi taunakitanga rānei e ai ki ngā tohutohu a te Taraipiunara Whakatau.20.0 Te Tukunga o te Take
20.1 Ki te kore e whakaaetia tētahi atu tikanga e ngā Rōpū, e whakatauhia rānei e te Taraipiunara Whakatau Take, ko te tikanga e whai ake nei mō te whakawhitiwhiti kōrero me ngā taunakitanga e ngā Rōpū hei whakarite mō te Whakataunga (Te Tukunga o te Take) ka pā:- (a) me whakapā atu te Kaitono ki te Taraipiunara Whakatau Take me te Kaiwhakautu i te Tukunga Take a te Kaitono, i te rā mahi 10 i muri i te Rā Tīmatanga, i mua atu rānei. Me whakauru ki roto i te Tukunga Take a te Kaitono:
- (i) te āhua me te pūtake o te kereme a te Kaitono;
- (ii) te nui o te utu i tonoa, te awhina, te rongoā rānei i tonoa, tae atu ki tētahi kereme huamoni;
- (iii) ngā pūrongo a ngā tohunga, ngā kōrero a ngā kaiwhakaatu kua oatitia i whakawhirinakihia e te Kaitono;
- (iv) ngā tārua o ngā tuhinga matua katoa i whakawhirinakihia e te Kaitono, he nui hei āwhina i te māramatanga katoa o te kereme, engari me te kore e whakawhāiti i te mana o te Kaitono ki te whakaputa me te whakawhirinaki ki ētahi atu tuhinga; ā,
- (v) ngā tuku kōrero mō ngā take me ngā take ture e pā ana ki te kereme, me ngā tautohe a te Kaitono mō aua take.
- (b) me whakapā atu te Kaiwhakautu, i te rā mahi 20 i muri i te Rā Tīmatanga, i mua atu rānei, ki te Taraipiunara Whakatau Take me te Kaitono i tētahi kape o te Tukunga Take a te Kaiwhakautu. Me whakauru ki te Tukunga Take a te Kaiwhakautu:
- (i) ko ngā mea nui i roto i te Tukunga Take a te Kaitono ka whakaaetia, ka whakaaetia rānei;
- (ii) he aha ngā mea nui e tautohetia ana, me ngā take mōna;
- (iii) te āhua me te pūtake o tētahi kereme whakahē;
- (iv) ngā pūrongo a ngā tohunga, ngā kōrero a ngā kaiwhakaatu kua oatitia i whakawhirinakihia e te Kaiwhakautu;
- (v) ngā tārua o ngā tuhinga matua katoa i whakawhirinakihia e te Kaiwhakautu, e ranea ana hei āwhina i te māramatanga katoa ki te tūranga o te Kaiwhakautu, engari me te kore e whakawhāiti i te mana o te Kaiwhakautu ki te whakaputa me te whakawhirinaki ki ētahi atu tuhinga; ā,
- (vi) ngā tuku kōrero mō ngā take me ngā take ture e pā ana ki te Tukunga a te Kaiwhakautu i te Take, me ngā tautohe a te Kaiwhakautu mō aua take.
- (c) ka āhei te Kaitono, i te rā mahi 25 i muri i te Rā Tīmatanga, i mua atu rānei, ki te tuku kōrero ki te Taraipiunara Whakatau Take me te Kaiwhakautu i tētahi kōrero whakautu ki te Tukunga Take a te Kaiwhakautu.
21.0 Te Whakaroa i te Whakataunga
21.1 Kia pau te wā kua whakahuatia i roto i te Ture 20.1(c), ka whakamutua te Whakataunga ā-Tautoko i te mea kei te tatari kia tae mai te Whakataunga.22.0 Te Whakataunga
22.1 Ka whakahaerehia te Whakataunga i raro i te Ngā Ture Whakataunga a te NZIAC, i raro i te Ture 1.5 o ēnei Ture me ngā whakarerekētanga ka whakaaetia e ngā Rōpū mā te tuhituhi. 22.2 Ka mahi te kaiwhakatau hei Kaitakawaenga, mena kāore he Rōpū e whakakore ana i te whakaaetanga a taua Rōpū mā te tuhituhi. 22.3 I roto i tētahi tukanga Arb-Med me ngā kaiwhakatau tokotoru, ki te kore ngā Rōpū e whakaae ki tētahi atu mea, ka mahi te Kaiwhakatau Matua hei Kaitakawaenga. 22.4 Kāore e whakaaetia e te kaiwhakatau e mahi ana hei Kaitakawaenga te kōrero motuhake ki ngā Rōpū, ā, ki te mea he kaiwhakatau tahi taua tangata, kāore e whakaaetia e taua tangata te kōrero ki tētahi atu kaiwhakatau tahi e pā ana ki tētahi Mōhiohio Matatapu, ki ngā rauemi rānei i whiwhihia e taua kaiwhakatau tahi mai i tētahi Rōpū i te wā o tētahi wā motuhake me tētahi o ngā Rōpū.Whakataunga – Whakataunga i runga i ngā tikanga kua whakaaetia
22.5 Mena ka tae ki tētahi whakataunga mō ngā take katoa e tautohetia ana, ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take, i runga i tōna whakaaro anake, te tuhi i ngā tikanga o te Whakaaetanga Whakataunga ki roto i tētahi Whakataunga (Te Tohu i runga i ngā Tikanga kua Whakaaetia) mēnā ka tonoa e ngā Rōpū. Kāore te Taraipiunara Whakatau Take e whai kawenga ki te hoatu take mō taua Whakataunga. 22.6 Ki te kore e whakaaetia tētahi atu mea, mā ngā Rōpū e whakatau e pikau ā rātou ake whakapaunga ture me ētahi atu whakapaunga o te Whakatau Take me te Whakataunga, ā, i raro i te Ture 29.7, ka tohaina ōritetia ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Taraipiunara Whakatau Take, ngā utu whakahaere a te NZIAC, me ētahi atu Whakapaunga e pā ana ki te Whakatau Take me te Whakataunga.Whakataunga wāhanga, kāore rānei
22.7 Ki te kore e tae ki tētahi whakaaetanga e whakatau ana i ngā take katoa e tautohetia ana i roto i ngā rā mahi 45 mai i te Rā Tīmatanga, i tētahi atu wā rānei e whakaaetia ana e ngā Rōpū, ka mutu te Whakataunga, ā, ka tū anō te Whakataunga i taua rā (te Te Whakataunga Te Rā Whakamutunga). 22.8 Kāore e whakaaetia kia whakahēngia te whakahaerenga tonu o te Whakataunga e te kaiwhakatau i mua hei Kaitakawaenga, i runga i te whakaaro kua mahi te kaiwhakatau i mua hei Kaitakawaenga i runga anō i ēnei Ture. 22.9 Mena ka riro mai ngā Mōhiohio Matatapu mai i tētahi Rōpū, i tētahi Kaitakawaenga rānei i te wā o te Whakataunga e te kaiwhakatau e mahi ana hei Kaitakawaenga:- (a) me whakaatu e te kaiwhakatau ki ia Rōpū te meka i riro mai ngā Mōhiohio Matatapu i te wā o te Whakataunga;
- (b) whai muri i taua whakaaturanga, kāore e taea e te kaiwhakatau te whakahaere i ngā tukanga whakatau i muri mai me te kore he whakaaetanga tuhituhi a ngā Rōpū katoa; ā
- (c) ki te kore ngā Rōpū katoa e whakaae kia whakahaerehia e te kaiwhakatau te whakawa i muri mai, ka kiia kua mutu te mana o te kaiwhakatau i raro i te Ture 7.1, ā, ka whakatūria he kaiwhakatau whakakapinga i runga anō i te Ture 7.7.
23.0 Tukanga – te Whakawa Whakatau Take kua Whakahokia
23.1 Me karanga anō e te Taraipiunara Whakatau he hui Huihuinga Aronga i roto i ngā rā mahi e rima mai i te Rā Whakamutu o te Whakataunga mō te kaupapa o te matapaki me te whakatau i ngā take tukanga me te whakarite wā mō te whakahaerenga o te Whakataunga. 23.2 I raro i te Ture 1.5 o ēnei Ture me ngā whakarerekētanga ka whakaaetia e ngā Rōpū mā te tuhituhi, ka whakahaerehia te Whakataunga i raro i te Ngā Ture Whakatau Tautohe a te NZIAC, engari kāore ngā ture e whai ake nei e pā ki tētahi tukanga Arb-Med i raro i ēnei Ture:- (a) Ture 1.3;
- (b) Ngā Ture 15.1-18.1; me
- (c) Ngā Ture 19.13-19.20.
- (a) te whakatakoto i ngā whakataunga me te tuku i ngā tohutohu e whakaarohia ana e ia he tika mō ngā tikanga i ngā wā katoa o te Whakataunga, tae atu ki, engari kāore e herea ki, te whakahaere i te raupapa o ngā whakahaerenga, te wehewehe i ngā whakahaerenga, te whakakore i ngā taunakitanga e tāruaruatia ana, e kore rānei e tika ana, te whakahaere i ngā huihuinga a ngā tohunga me te whakarite i tētahi tauākī tahi a ngā tohunga; ā,
- (b) whakatau i tētahi, i ētahi atu rānei take o te meka, o te ture rānei mā te tikanga whakarāpopototanga.
24.0 Te Taunga o tētahi Rōpū
24.1 Mena, me te kore e whakaatu i te take e tika ana, ka kore te Kaitono e tuku kōrero mō te Tukunga Take i roto i te wā kua whakaritea i raro i ēnei Ture, me whakamutu te Taraipiunara Whakatau i ngā whakahaerenga. 24.2 Mena, me te kore e whakaatu i te take e tika ana, ka kore te Kaiwhakautu e tuku kōrero mō te Tukunga Take i roto i te wā e tika ana kua whakaritea i raro i ēnei Ture, me haere tonu te Taraipiunara Whakatau i ngā whakahaerenga. 24.3 Mena ka kore e tutuki i te momo kua whakahuatia i roto i te Ture 24.2, ka kore rānei tetahi Rōpū e tutuki i ēnei Ture, i ngā tohutohu rānei a te Taraipiunara Whakatau, ka kore rānei tetahi Rōpū e tae atu ki tētahi hui, huihuinga, haerenga, tirotiro, whakarongo rānei i karangatia e te Taraipiunara Whakatau, me te kore e whakaatu i te take e tika ana mō taua korenga, me haere tonu te Taraipiunara Whakatau i te tukanga Arb-Med me te whakatau i te Whakataunga i runga i ngā mōhiohio me ngā taunakitanga kei mua i a ia. 24.4 Heoi, ki te mea kua whakarērea e ngā Rōpū te tukanga Arb-Med, kua tangohia rānei ngā kereme me ngā kereme whakawhiti katoa e ngā Rōpū, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te whakahau kia mutu te tukanga Arb-Med, engari, i muri i te hoatutanga o tētahi wā tika ki ngā Rōpū hei whakautu, kāore he Rōpū e whakahē ana i roto i te tuhituhi.25.0 Te whakakorenga o te tika ki te whakahē
25.1 He Rōpū ki te tukanga Arb-Med e haere tonu ana me te tukanga Arb-Med me te kore e whakatūpato wawe:- (a) he tono mō te mana whakahaere e ai ki te Ture 14.2;
- (b) he whakahē mō tētahi tohutohu, whakahau rānei a te Taraipiunara Whakatau Take;
- (c) tetahi whakahē mō te korenga e tutuki i ēnei Ture;
- (d) tētahi atu mahi hē e pā ana ki te Taraipiunara Whakatau Take, ki te whakahaere rānei i te tukanga Arb-Med,
26.0 Ngā Piira
26.1 Kāore e whakaaetia e tētahi Rōpū te tuku piira ki tētahi kooti whai mana i te Tūnga o te Whakataunga mō tētahi take ture e puta mai ana i tētahi Whakataunga i raro i ēnei Ture.WĀHANGA IV: NGĀ UTU
27.0 Ngā Utu Whakahaere
27.1 I mua atu rānei, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono mō Arb-Med, me utu e ngā Rōpū te Utu Tuatahi ki te NZIAC e ai ki ngā Ture 5.5 -5.7. 27.2 Me whakauru ki te Utu Tuatahi:- (a) te utu rēhitatanga o te NZIAC;
- (b) te utu mō te Utu Whakahaere a te NZIAC; me
- (c) te utu mō ngā utu me ngā whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take,
- e ai ki te Tāpiritanga 1 o ēnei Ture.
28.0 Ngā Utu o te Arb-Med – whakataunga
28.1 Mena ka tae atu ngā Rōpū ki tētahi whakataunga i te Whakataunga, i mua rānei i te whakataunga Wāhanga e whakatau ana i ngā take nui katoa e tautohetia ana, mā ngā Rōpū, ki te kore e whakaaetia i roto i te tuhituhi, e utu ā rātou ake utu ture me ētahi atu utu o te Whakataunga me te Whakataunga, ā, i raro i te Ture 29.7, ka tohaina ōritetia ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Taraipiunara Whakataunga, ngā utu whakahaere a te NZIAC, me ētahi atu Whakapaunga e pā ana ki te Whakataunga me te Whakataunga.29.0 Ngā Utu o Arb-Med – kāore he whakataunga
29.1 Ki te kore e whakaaetia e ngā Rōpū, ki te kore he whakaaetanga e whakatau ana i ngā take katoa e tautohetia ana i mua i te whakataunga wāhanga e whakatau ana i ngā take nui katoa e tautohetia ana:- (a) mā ngā Rōpū e pikau ā rātou ake utu ture me ētahi atu utu mō te Whakataunga me te Whakataunga tae noa ki te Rā Whakamutunga o te Whakataunga, ā, i raro i te Ture 29.7, ka tohaina ōritetia ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Taraipiunara Whakataunga, ngā utu whakahaere a te NZIAC, me ētahi atu Whakapaunga e pā ana ki te Whakataunga me te Whakataunga; ā,
- (b) mā te Taraipiunara Whakataunga e whakarite ngā utu me ngā whakapaunga o te Whakataunga Whakataunga kua huihui anō mai i te Rā Whakamutunga o te Whakataunga, arā, ngā utu ture me ētahi atu utu me ngā whakapaunga a ngā Rōpū, ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakataunga, ngā utu whakahaere a te NZIAC, me ētahi atu utu e pā ana ki te Whakataunga Whakataunga. Me tohutohu e te Taraipiunara Whakataunga ko tēhea Rōpū hei utu i te katoa, i te wāhanga rānei o ngā utu me ngā whakapaunga o te Whakataunga Whakataunga, ā, ka taea e ia te whakatakoto i tētahi ota mō ngā utu hei painga mō tētahi Rōpū.
WĀHANGA V: NGĀ TURE WHĀNUI
30.0 Te Matatapu
30.1 Me whakahaere e te Taraipiunara Whakatau te tukanga Arb-Med i roto i te tūmataitinga. 30.2 Me pupuri e ngā Rōpū, ā rātou Māngai, te Taraipiunara Whakatau, te NZIAC, me tētahi atu tangata e whai wāhi ana ki te tukanga Arb-Med, kia noho muna, kaua hoki e whakaputa, e whakawhitiwhiti kōrero, e tuku rānei i tētahi atu huarahi (whakaatu) ngā mōhiohio muna ki tētahi atu rōpū ehara i te rōpū. Kei roto i ngā mōhiohio muna ngā rauemi me ngā mōhiohio kore-tūmatanui katoa e pā ana ki te tukanga Arb-Med, ki tētahi Tohu rānei i tukuna i roto i taua tukanga, ā, kei roto hoki:- (a) te meka o te tukanga Arb-Med tonu;
- (b) ngā kōrero katoa, ngā tono, ngā tuku kōrero, ngā mōhiohio rānei i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau Take e tētahi Rōpū;
- (c) ngā taunakitanga katoa, ahakoa he tuhinga, he mea kē atu rānei, i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau Take;
- (d) ngā tuhipoka katoa i tuhia e te Taraipiunara Whakatau Take;
- (e) ngā rekoata katoa, ngā tuhinga rānei o ngā taunakitanga, ngā tuku kōrero rānei i tukuna ki mua i te Taraipiunara Whakatau Take;
- (f) tetahi Whakaaetanga Whakataunga i tutuki i roto i te Whakataunga;
- (g) ngā whakataunga katoa, ngā whakahau, ngā Whakataunga rānei a te Taraipiunara Whakatau Take; ā,
- (h) ngā rauemi me ngā mōhiohio kore-tūmatanui katoa i whakaratohia mō te tukanga Arb-Med e tētahi Rōpū, tae atu ki ngā tuhinga i whakamahia, i hangaia rānei e tētahi Māngai, e tētahi kaitohutohu rānei ki tētahi Rōpū ki te tukanga Arb-Med.
- (Ngā Mōhiohio Matatapu)
- (a) whakamana i tētahi Whakaaetanga Whakataunga i tae mai i roto i te Whakataunga;
- (b) te whakawā, te tiaki rānei i te Whakataunga, i ngā whakahaerenga rānei e pā ana ki taua mea (tae atu ki ngā whakahaerenga whakamana, whakakorenga rānei);
- (c) whai i tētahi tika ture;
- (d) tiaki i ngā mana ture o tētahi Rōpū e pā ana ki tētahi rōpū tuatoru;
- (e) whakautu ki tētahi subpoena tika, ki tētahi tono mōhiohio a te kāwanatanga, ki tētahi atu tukanga whakahau rānei;
- (f) rapu ratonga ture, ratonga kaute, ratonga ngaio rānei, whakaea rānei ngā tono mōhiohio a ngā kaihoko pea, ngā kaipupuri moni, ngā kaituku moni rānei, engari i ia wā ka whakaae te kaiwhiwhi i mua ki te tiaki i te muna o ngā Mōhiohio Matatapu;
- (g) kia tutuki i te whakahau a te kooti whai mana, i te ture rānei o tētahi Kāwanatanga e herea ana ki te Rōpū e whakaatu ana i te whakaaturanga,
- engari i ngā wā katoa kāore taua whakaputanga, whakaaturanga, whakawhitiwhitinga kōrero rānei e neke atu i te mea e tika ana mō aua kaupapa.
- (a) te tuku whakahau e whakahau ana i te Rōpū e kore e whai mana ki te mahi, ki te kore rānei e mahi i tētahi ara motuhake; ā,
- (b) te tuku i te utu mō ngā utu kino.
31.0 Te whakakorenga o te nama me te utunga
31.1 Ka tukuna, ka whakawāteahia hoki e ngā Rōpū, ngātahi, ā, ka wehea hoki ngā mema o te Taraipiunara Whakatau Take me te NZIAC, ōna ākena me āna kaimahi, mai i ngā herenga katoa o tētahi momo (ahakoa he mangere, he kōrero hē, he takahi i te kirimana, he takahi rānei i tētahi herenga tika, kaitiaki, ture, tetahi atu herenga rānei) e kīia ana ka puta ake i roto i te hononga ki, i puta mai rānei i, i tētahi huarahi rānei e pā ana ki te whakamahinga o tētahi o ā rātou mahi, herenga, mana rānei, ahakoa i raro i te ture tukanga o te Whakatau Take, i raro i ēnei Ture, i tētahi atu huarahi rānei, ki te kore te mahi, te korenga rānei he mahi tinihanga a te Taraipiunara Whakatau Take, NZIAC, ōna ākena, āna kaimahi rānei. Ko tētahi mema o te Taraipiunara Whakatau Take, NZIAC, tētahi ākena, kaimahi rānei o NZIAC kāore i mahi tinihanga, ā, kua kitea kāore i te mōhio ki te tinihanga a tētahi atu tangata, ka tukuna tonutia ia, ka whakawāteatia hoki i te herenga e ai ki te whakaritenga o ēnei Ture. 31.2 Kāore e taea te whakawhirinaki ki ngā kōrero, ngā kōrero rānei, ahakoa he tuhituhi, he kōrero ā-waha rānei, i mahia, i whakamahia rānei e te Taraipiunara Whakatau Take, NZIAC, ōna ākena, āna kaimahi rānei, e pā ana ki, i puta mai rānei i, i tētahi ara rānei e pā ana ki te tukanga Arb-Med, hei whakatū, hei pupuri rānei i tētahi mahi mō te whakakino ingoa, te kōrero kino, te kōrero kino, te amuamu rānei e pā ana. 31.3 Ka whakaae ngā Rōpū, ngātahi, takitahi hoki, ki te utu me te pupuri i te utu mō ngā mema o te Taraipiunara Whakatau Take me NZIAC, ōna ākena me āna kaimahi, mō ngā kereme katoa, ngā utu, ngā whakapaunga, ngā nama, ngā whakawhiwhinga, ngā kino, me ngā tukanga o tētahi momo (i tautokona tika, i puta rānei i a rātou tika, i mahia ā-kore rānei e tētahi atu rōpū tuatoru) e pā ana ki, e pā ana rānei ki, te whakamahi i ā rātou mahi, kawenga, mana rānei, ahakoa i raro i te ture tukanga o te Whakatau Take, i raro i ēnei Ture, i tētahi atu huarahi rānei, ki te kore te mahi, te kore rānei i mahia ko te mahi tinihanga a te Taraipiunara Whakatau Take, NZIAC, āna ākena, āna kaimahi rānei. Mena kāore tetahi mema o te Taraipiunara Whakatau Take, NZIAC, tetahi ākena, kaimahi rānei o NZIAC i mahi tinihanga, ā, e whakaaturia ana kāore ia i te mōhio ki te tinihanga a tētahi atu tangata, ka haere tonu tana utunga e ai ki ngā Ture. 31.4 I muri i te whakataunga o te Whakataunga Whakamutunga, ā, kua pau katoa ngā āheinga whakatikatika, whakamaoritanga, me ngā Whakataunga Tāpiri, kāore a NZIAC, āna ākena me āna kaimahi, te Taraipiunara Whakatau Take, me tētahi tohunga i whakatūria e te Taraipiunara Whakatau Take, e whai kawenga ture ki te whakaputa kōrero ki tētahi tangata mō tētahi take e pā ana ki te tukanga Arb-Med, kāore hoki tētahi Rōpū e rapu ki te karanga i tētahi o ēnei tāngata ki te tuku taunakitanga i roto i ngā tukanga ture e puta mai ana i te tukanga Arb-Med, e pā ana rānei ki te tukanga Arb-Med. 31.5 Ko te kaupapa o ngā Ture 31.1 -31.4 he whakarato i te ārai whānui rawa atu i te herenga e whakaaetia ana e te ture ki te Taraipiunara Whakatau Take, NZIAC, āna ākena me āna kaimahi, me tētahi tohunga i whakatūria e te Taraipiunara Whakatau Take.32.0 Te rokiroki i ngā tuhinga Arb-Med
32.1 Ki te kore tetahi Rōpū e tono kia whakahokia mai ngā tuhinga taketake i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau mō te kaupapa o te whakahaerenga Arb-Med, ka whakangaromia ngā tuhinga taketake katoa e te Taraipiunara Whakatau i muri i te paunga o ngā marama maramataka e toru i muri i te mea whakamutunga o:- (a) te rā o tētahi Whakaaetanga Whakataunga e whakatau ana i ngā take katoa e tautohetia ana; rānei,
- (b) te rā o te Whakataunga whakamutunga i tukuna e te Taraipiunara Whakatau Take e pā ana ki te Whakatau Take.
33.0 Ngā whakawhitiwhiti kōrero me ngā taipitopito whakapā
33.1 Kia whakatūria rā anō te Taraipiunara Whakatau Take, me tuku ngā whakawhitiwhitinga katoa e pā ana ki te tukanga Arb-Med ki te Kai-rehita. 33.2 Whai muri i tēnā, me tuku tika ngā whakawhitiwhitinga katoa i waenganui i ngā Rōpū me te Taraipiunara Whakatau Take ki te Taraipiunara Whakatau Take, ā, me tārua ki te Kai-rehita. 33.3 Me tuku ā-tuhi ngā tono, whakaaetanga, tono, tohutohu, aronga, whakautu, pānui, me ētahi atu whakawhitiwhitinga e hiahiatia ana, e kōrerotia ana rānei i roto i ēnei Ture, i roto rānei i tētahi Tāpiritanga ki ēnei Ture. Mena he mea hiko, me wātea te uru atu kia wātea ai mō te tirotiro i muri mai. 33.4 Me tuku ngātahi ngā whakamōhiotanga, ngā tuhinga, ngā mōhiohio rānei e tukuna ana ki te Taraipiunara Whakatau Take e tētahi Rōpū ki ia Rōpū me te Kai-rehita. 33.5 Ka taea te tuku tika i ngā whakawhitiwhitinga me ngā whakamōhiotanga auau i waenganui i te NZIAC, te Taraipiunara Whakatau Take, me ngā Rōpū mā te īmēra, mā tētahi atu huarahi whakawhitiwhitinga rānei e whakarato ana, e āhei ana rānei ki te tuhi i te tukunga. 33.6 Ko ngā Tukunga Take me ētahi atu tukunga, tuhinga, rauemi taunakitanga rānei i tonoa, i whakahaua rānei e te Taraipiunara Whakatau Take kia tukuna e tētahi Rōpū, me tuku ki te Taraipiunara Whakatau Take me ia Rōpū kē atu i te wāhitau īmēra mō te ratonga kua tohua e ia Rōpū, kua whakamanahia rānei e te Taraipiunara Whakatau Take mō te kaupapa o te tukanga Arb-Med, ā, ki te tukuna pērā, ka kiia kua riro mai. 33.7 I te korenga o taua tohu, whakamanatanga rānei, ko te tuhinga:- (a) i riro mai mēnā ka tukuna ā-tinana ki te kaiwhiwhi;
- (b) e kiia ana kua riro mai mēnā ka waiho ki te wāhi pakihi noa, ki te wāhi noho tūturu, ki te wāhitau mēra rānei o te kaiwhiwhi;
- (c) kua kiia kua riro mai, mēnā kāore e taea te tuku i muri i ngā mahi whaitake, ka tukuna ki te wāhi pakihi whakamutunga o te kaiwhiwhi, te wāhi noho tūturu, te wāhitau mēra rānei, mā te reta rehita, mā tētahi atu huarahi rānei e whakaatu ana i te ngana ki te tuku.
34.0 Ngā Mea Kanorau
34.1 Ko ngā whakataunga katoa a te NZIAC e pā ana ki āna mahi me āna herenga i raro i ēnei Ture he whakamutunga, ā, he herenga ki ngā Rōpū me te Taraipiunara Whakatau. He āhua whakahaere aua whakataunga, ā, ki te kore e whakaritea tētahi atu mea e ngā Ture, kāore a NZIAC e hiahiatia kia kī, kia whakapuaki rānei i ngā take mō āna whakataunga. 34.2 Mā te whakaae ki a Arb-Med i raro i ēnei Ture, ka kiia kua whakaae ngā Rōpū me te Taraipiunara Whakatau kia kaua e tono ki tētahi kōti, ki tētahi mana whakahaere, ki tētahi atu tinana rānei he mana whakahaere, mō tētahi awhina e pā ana ki te mana whakahaere, ki te mana rānei o NZIAC i raro i ēnei Ture, mena kāore taua whakaaetanga e taupatupatu ana ki te ture o te Tūnga Whakatau. 34.3 Mō ngā take katoa kāore i te whakaritea i roto i ēnei Ture, me mahi ngā Rōpū, a te NZIAC, me te Taraipiunara Whakatau i runga i te wairua o ēnei Ture, ā, me whakapau kaha ki te whakarite kia taea te whakamana i tētahi Whakaaetanga Whakataunga, i tētahi Tohu rānei i mahia i raro i ēnei Ture. 34.4 Ka āhei te Kai-rehita ki te whakaputa i ētahi Tuhipoka Mahi i ia wā, i ia wā, hei tāpiri, hei whakahaere, hei whakatinana hoki i ēnei Ture hei whakahaere i ngā mahi a Arb-Med e whakahaeretia ana e ēnei Ture.TĀPIRITANGA 1: NGĀ UTU ME NGĀ WHAKATAURANGA NZIAC MŌ ARB-MED
Kei te NZIAC tētahi ratonga Arb-Med e whakahaeretia katoatia ana. Hei whakarite kia ōrite te utu o Arb-Med ki te nui o te tautohenga, ka herea ngā utu a ā mātou kaiwhakatau mō te wāhanga Whakatau o te ratonga i runga i te nui o te tautohenga.
Hei tātai i te nui o te moni e tautohetia ana, te GST, te taake uara tāpiri, tetahi atu taake rite rānei e pā ana, me tāpiri ngātahi te uara whakauru o ngā kereme katoa, ngā kereme whakahoki, me ngā parepare tautoko i roto i te tāra o Aotearoa.
Kāore te huamoni e whakaarohia mēnā kāore te huamoni e keremehia ana e tētahi Rōpū e nui ake i te moni matua katoa, ā, i tēnei wā, ka tatauhia te moni e tautohetia ana i runga i te uara o te kereme huamoni anake.
Ko ngā moni katoa e whakahuatia ana kei roto i te tāra o Aotearoa, ā, kei roto i tēnei ko te GST (mēnā he tāra).
1.0 Utu Tuatahi
Me utu te Utu Tuatahi ki te NZIAC i mua atu, i muri tonu rānei i te tukunga o te Tono mō Arb-Med. Me whakauru ki te Utu Tuatahi:
- (a) te Utu Rēhita ;
- (b) he utu mō te Utu Whakahaere, me tatau i runga anō i te aromatawai tika a te Kaitono mō te tapeke o te moni e tautohetia ana; ā
- (c) he utu mō te Pūtea mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take, me tatau i runga anō i te whakatau tata a te Kaitono mō te tapeke o te moni e tautohetia ana.
Kāore he mahi whakahaere, he mahi tukanga rānei e mahia e te NZIAC e pā ana ki te whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take kia utua rā anō te Utu Tuatahi.
2.0 Utu Rēhita
E ai ki ngā Ture 5.5-5.7, me utu e ngā Rōpū te Utu Rēhita kāore e whakahokia mai i te NZIAC, arā:
- (a) $1,000.00 mō Arb-Med me te kaiwhakawa kotahi; rānei
- (b) $2,000.00 mō Arb-Med me te neke atu i te kotahi kaiwhakatau.
3.0 Utu Whakahaere
E ai ki ngā Ture 5.5-5.7, me utu e ngā Rōpū he Utu Whakahaere kāore e taea te whakahoki mai ki te NZIAC, e ai ki te rārangi mahi e whai ake nei:
Te nui o te tautohe | Utu Whakahaere | |
|---|---|---|
≤ $249,999.99 | $1,250.00 | |
$250,000.00 ≤ $499,999.99 | $1,250.00 tāpiri atu ki te 0.7% i runga i te moni neke atu i te $250,000.00 | |
$500,000.00 ≤ $999,999.99 | $3,000.00 me te 0.4% i runga i te moni neke atu i te $500,000.00 | |
$1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99 | $5,000.00 me te 0.16% i runga i te moni neke atu i te $1,000,000.00 | |
$2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99 | $7,500.00 me te 0.1% i runga i te moni neke atu i te $2,500,000.00 | |
$5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99 | $10,000.00 tāpiri atu ki te 0.1% o te moni neke atu i te $5,000,000.00 | |
$10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99 | $15,000.00 tāpiri atu ki te 0.0125% mō te moni neke atu i te $10,000,000.00 | |
$50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99 | $20,000.00 tāpiri atu ki te 0.02% mō te moni neke atu i te $50,000,000.00 | |
≥ $100,000,000.00 | $30,000.00 tāpiri atu ki te 0.01% i runga i te moni neke atu i te $100,000,000.00 tae atu ki te mōrahi o te $50,000.00 | |
Whakaora whakapuakitanga anake | $3,000.00 |
Whakaora Wā Whawhati Tata
Mēnā e tonoa ana he Āwhina Wā-Wā, me utu e te kaitono he Utu Whakahaere tāpiri kāore e whakahokia mai i te NZIAC i te wā e tukuna ai te tono mō te Āwhina Wā-Wā, e ai ki te rārangi mahi e whai ake nei:
Te nui o te tautohe | Utu Whakahaere – Whakaora Wā Tere | |
|---|---|---|
≤ $249,999.99 | $1,000.00 | |
$250,000.00 ≤ $499,999.99 | $1,250.00 | |
$500,000.00 ≤ $999,999.99 | $1,500.00 | |
$1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99 | $1,625.00 | |
$2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99 | $1,750.00 | |
$5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99 | $2,000.00 | |
$10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99 | $2,500.00 | |
$50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99 | $2,750.00 | |
≥ $100,000,000.00 | $3,000.00 | |
Whakaora whakapuakitanga anake | $1,500.00 |
Kāore te Utu Whakahaere e whakauru ana i ngā Utu me ngā Whakapaunga o te Taraipiunara Whakatau Take, te whakamahinga, te utu reti, me te utu mō ngā whakaurunga me ngā ratonga tautoko mō te whakahaerenga Arb-Med, me te hononga ki tēnā.
4.0 Ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Kaiwhakawa
E whai mana ana te kaiwhakatau ki te whakarite me te utu ki a ia he utu mō te wā i whakapaua e ia ki ngā mahi o te tukanga Arb-Med.
Utu Whakataunga
E tika ana kia whakaritea e te kaiwhakatau he utu e tika ana, ā, kia utua hoki ki a ia, e whai whakaaro ana ki te mahi a te kaiwhakatau i a ia e mahi ana i ngā mahi a te Whakatau, ā, kaua e neke atu i te nui rawa o te utu, haunga ngā āhuatanga motuhake, i te nui rawa o te utu i roto i te maramataka e whai ake nei ( Utu Mōrahi Kua Whakaritea ):
Te nui o te tautohe | Utu | |
|---|---|---|
≤ $249,999.99 | $30,000.00 | |
$250,000.00 ≤ $499,999.99 | $35,000.00 me te 2% i runga i te moni neke atu i te $250,000.00 | |
$500,000.00 ≤ $999,999.99 | $40,000.00 me te 3% i runga i te moni neke atu i te $500,000.00 | |
$1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99 | $55,000.00 me te 2% i runga i te moni neke atu i te $1,000,000.00 | |
$2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99 | $85,000.00 me te 1.6% i runga i te moni neke atu i te $2,500,000.00 | |
$5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99 | $125,000.00 me te 0.5% i runga i te moni neke atu i te $5,000,000.00 | |
$10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99 | $150,000.00 tāpiri atu ki te 0.125% i runga i te moni neke atu i te $10,000,000.00 | |
$50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99 | $200,000.00 me te 0.2% i runga i te moni neke atu i te $50,000,000.00 | |
≥ $100,000,000.00 | $300,000.00 tāpiri atu ki te 0.01% i runga i te moni neke atu i te $100,000,000.00 tae atu ki te mōrahi o te $500,000.00 | |
Whakaora whakapuakitanga anake | $40,000.00 |
I roto i ngā āhuatanga motuhake, ka taea e te NZIAC, i runga i te tono a te kaiwhakatau, ka tāruatia ki ia Rōpū, te whakarite i te moni e tika ana kia utua e te kaiwhakatau mō te Whakatau i te utu nui ake i te Utu Mōrahi Kua Whakaritea i muri i te tuku i te whai wāhitanga ki ia Rōpū ki te whakautu. Mena kei te hiahia tetahi Rōpū ki te whakamahi i taua tika, me whakapuaki e taua Rōpū tana whakautu ki te NZIAC, ki te kaiwhakatau, me ia Rōpū kē atu i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te tono a te kaiwhakatau mō te utu tāpiri.
Hei tautoko i tētahi kereme mō te utu i tētahi moni tāpiri atu ki te Utu Mōrahi Kua Whakaritea, kaua e neke ake i te NZ$850.00 ia haora te utu katoa-ā-haora a te kaiwhakawa.
Hei karo i tētahi feaa, ko te whakatau a te NZIAC ki te whakapiki i te Utu e tika ana kia utua e te kaiwhakatau tautohe ki runga ake i te Utu Mōrahi Kua Whakaritea mō te Whakatau Tautohe he whakatau whakahaere i raro i te Ture 34.1.
Te Whakaora Tauwhiro, Te Tukanga Whakarāpopototanga, Te Hononga, me te Whakakotahitanga
E whai mana ana te kaiwhakatau ki te whakarite me te utu i tētahi moni e ngā Rōpū, neke atu i te Utu Mōrahi Kua Whakaritea, he moni whaitake tēnei e whai whakaaro ana ki te mahi a te kaiwhakatau ki te whakatau i tētahi tono mō te Whakaora Wā poto, te whakakorenga wawe i tētahi Kereme, i tētahi Tiaki rānei, i tētahi Hononga, i tētahi Whakakotahitanga rānei ( Utu Tāpiri ).
Mēnā ka puta he tautohe e pā ana ki te Utu Tāpiri i whakaritea e te kaiwhakatau, ka whakatauhia e te NZIAC te moni tāpiri e tika ana kia utua e te kaiwhakatau i muri i te tuku i te whai wāhitanga ki ia Rōpū ki te whakautu. Mēnā e hiahia ana tētahi Rōpū ki te whakamahi i taua tika, me whakapuaki e taua Rōpū tana whakautu ki te NZIAC me te kaiwhakatau i roto i ngā rā mahi e rima.
Hei karo i tētahi feaa, ko te whakatau a te NZIAC mō te Utu Tāpiri e tika ana kia utua he kaiwhakatau mō te whakatau i tētahi tono mō te Whakaora Wā poto, te whakakorenga wawe o tētahi Kereme, o tētahi Tiaki rānei, o tētahi Hononga, o tētahi Whakakotahitanga rānei, he whakatau whakahaere i raro i te Ture 34.1.
Utu Whakatau
E whai mana ana te kaiwhakatau ki te whakarite, ā, ki te utua hoki he utu e tika ana, e whai whakaaro ana ki te mahi a te kaiwhakatau i a ia e mahi ana i ngā mahi a te Hui Whakatau ( Utu Whakatau ).
Hei tautoko i tētahi kereme mō te utu o te Utu Whakatau, kaua te utu ia hāora katoa a te kaiwhakatau e neke ake i te NZ$850.00 ia hāora.
Ko te whakataunga a te NZIAC mō te nui o te moni hei utu ki tētahi kaiwhakatau mō te Utu Whakatau, he whakataunga whakahaere i raro i te Ture 34.1.
Ngā Whakapaunga Arb-Med
E whai mana ana a NZIAC ki te whakahoki mai i ngā whakapaunga tuturu me ngā whakapaunga whaitake o te tukanga Arb-Med, hei tāpiri atu ki te Utu.
Te utu e utua ana mō te whakakapinga o te kaiwhakawa
Mena ka kore e taea e te kaiwhakatau te mahi i ngā mahi o taua tūranga, i roto i te ture, i te ngoikore rānei, ka kore e taea e ia te mahi, ka wehe atu rānei i te tūranga, ka whakakapia rānei i runga i ngā Ture 6.18, 7.1-7.7 rānei, ka whakatauhia e te NZIAC te nui o ngā Utu me ngā Whakapaunga hei utu ki te kaiwhakatau kua whakakapia (mēnā he mea kei roto). Ka whakaarohia e te NZIAC ngā āhuatanga o te take, tae atu ki, engari kāore i te herea ki, te pūtake mō te tango atu, ngā take rānei mō te whakakapinga, te mahi i mahia e te kaiwhakatau e pā ana ki te tukanga Arb-Med, me te uaua o te kaupapa.
Te Haumarutanga mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take
Kāore te NZIAC e tuku Pānui Whakatūnga o te Taraipiunara Whakatau Take ki ngā Rōpū kia utua rā anō e ngā Rōpū (i roto i ngā moni mārama) ki roto i te pūkete whakawhirinaki a NZIAC te pūmau kua whakaritea mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take e ai ki te rārangi mahi e whai ake nei:
Te nui o te tautohe | Te Moni Haumarutanga | |
|---|---|---|
1 Kaiwhakawa | 3 Ngā Kaiwhakawa | |
≤ $249,999.99 | $10,000.00 | $25,000.00 |
$250,000.00 ≤ $499,999.99 | $15,000.00 | $35,000.00 |
$500,000.00 ≤ $999,999.99 | $20,000.00 | $45,000.00 |
$1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99 | $25,000.00 | $55,000.00 |
$2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99 | $30,000.00 | $65,000.00 |
$5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99 | $35,000.00 | $75,000.00 |
$10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99 | $40,000.00 | $85,000.00 |
$50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99 | $45,000.00 | $90,000.00 |
≥ $100,000,000.00 | $50,000.00 | $100,000.00 |
Whakaora whakapuakitanga anake | $20,000.00 | $45,000.00 |
Te Haumarutanga mō te Whakaora Tauwhiro, te Tukanga Whakarāpopototanga, me te Hononga
Mēnā e rapua ana he Whakaora Wā poto, he whakakorenga wawe i tētahi Kereme, he Tiaki rānei, he Hononga rānei, me utu e te kaitono ki te NZIAC tētahi moni tāpiri hei pūtāhui mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take e ai ki te rārangi e whai ake nei:
Te nui o te tautohe | Haumarutanga Tāpiri |
|---|---|
≤ $249,999.99 | $ 5,000.00 |
$250,000.00 ≤ $499,999.99 | $ 7,500.00 |
$500,000.00 ≤ $999,999.99 | $10,000.00 |
$1,000,000.00 ≤ $2,499,999.99 | $11,125.00 |
$2,500,000.00 ≤ $4,999,999.99 | $12,500.00 |
$5,000,000.00 ≤ $9,999,999.99 | $15,000.00 |
$10,000,000.00 ≤ $49,999,999.99 | $17,500.00 |
$50,000,000.00 ≤ $99,999,999.99 | $18,750.00 |
≥ $100,000,000.00 | $20,000.00 |
Whakaora whakapuakitanga anake | $10,000.00 |
Ehara te nui o te haumarutanga i te whakatau tata
Ko te moni katoa e utua ana hei pūtāhui mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take he utu tīmatanga noa iho tēnei mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take, ka tatauhia i runga anō i ngā paearu kua whakatakotoria i roto i tēnei Tāpiritanga ki ngā Ture.
He moni iti noa iho te utu tuatahi, ehara i te whakatau tata mō te utu o te tukanga Arb-Med. E whai mana ana te Taraipiunara Whakatau Tautohe ki te whakarite i tētahi utu hei utu mā ngā Rōpū e tika ana, e whai whakaaro ana ki te mahi kua oti, ā, e kore e taea e te utu te neke atu i te utu mōrahi kua whakaritea i runga ake nei, engari i roto i ngā āhuatanga motuhake, me tētahi utu takawaenga, utu tāpiri, utu whakakore rānei e tika ana kia whiwhi te Taraipiunara Whakatau Tautohe i raro i ēnei Ture.
Ngā utu tāpiri me ngā utu wā-poto
I te wā o te Whakataunga, ka tono pea te NZIAC i ētahi wā kia kotahi, kia maha rānei ngā moni tāpiri, wā poto, me/ranei ngā moni tāpui whakamutunga mai i ngā Rōpū mō ngā Utu me ngā Whakapaunga o te whakawakanga Arb-Med, kua puta, ka puta rānei mō te taha o ngā Rōpū, mō te painga rānei o ngā Rōpū. Me utu aua moni tāpui katoa ki te pūkete whakawhirinaki o NZIAC ina tonoa.
Ka āhei te Kai-rehita, i ia wā, i runga i ngā tohutohu a te Taraipiunara Whakatau Take, ki te whakamahi i ngā moni tāpui me ngā moni putunga i utua e ngā Rōpū hei pūtāhui mō ngā utu wā poto ki te Taraipiunara Whakatau Take, me te tuku i tētahi tauākī kaute hou ki ngā Rōpū.
Ko ngā huamoni katoa ka puta mai i aua moni tāpui ka puritia e te NZIAC hei taonga māna ake.
Ngā Rōpū Maha
I roto i te Arb-Med e whai wāhi ana ki ngā Rōpū maha, ka pā ngā whakaritenga o ngā wāhanga 1-4 ki ngā tikanga mutatis mutandis , engari me whakapiki ake te Utu Rēhita mā te 50% o te moni kua whakaritea mō te tuatoru me ngā Rōpū tāpiri katoa ki te tukanga Arb-Med.
Hononga
Me utu te kaitono ki te NZIAC Utu Hononga i mua atu rānei, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono Hononga. Me whakauru ki te Utu Hononga:- (a) he mea kāore e taea te whakahoki mai Utu Rēhita o:
- (i) $1,000.00 mō Arb-Med me te kaiwhakawa kotahi; rānei
- (ii) $2,000.00 mō Arb-Med me te neke atu i te kotahi kaiwhakatau.
- (b) he utunga mua mō te Utu Whakahaere hei tatau i runga anō i te aromatawai whaitake a te kaitono mō te uara o ana kereme whakawhiti ki te tangata ehara i te rōpū me ngā kereme whakahoki me/ranei ngā parepare tautoko a te tangata ehara i te rōpū; ā,
- (c) he utunga i mua mō te Pūtea mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take kia tatauhia i runga anō i te aromatawai tika a te kaitono mō te uara o āna kereme whakawhiti ki te tangata ehara i te rōpū me ngā kereme whakahoki me/ngā parepare tautoko rānei a te tangata ehara i te rōpū.
Mēnā ka whakakahoretia te Tono Hononga e te Taraipiunara Whakatau Take, ka whakahokia e te NZIAC ki te kaitono te moni katoa i utua i mua hei utu mō te Utu Whakahaere me tetahi moni kāore anō kia whakapaua i utua hei pūtāhui mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take.
Whakakotahitanga
Me utu e te kaitono te moni kāore e whakahokia mai ki te NZIAC Te utu whakakotahi o:- (a) $2,000.00 mēnā he kaiwhakatau kotahi kei roto i ia Taraipiunara Whakatau; rānei
- (b) $3,500.00 mēnā he nui atu i te kotahi te kaiwhakatau i roto i tētahi, i ētahi rānei o ngā Taraipiunara Whakatau.
Me utu e te kaitono te Utu Whakakotahi i mua atu, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono Whakakotahi.
Kāore he mahi whakahaere, he mahi tukanga rānei e mahia e te NZIAC e pā ana ki te Tono Whakakotahitanga kia utua rā anō te Utu Whakakotahitanga.
Hei karo i te ruarua, ko te Utu e tika ana kia utua e te kaiwhakawa mō ngā whakahaerenga Arb-Med whakakotahi ko te tapeke o ngā Utu Mōrahi Kua Whakaritea motuhake e utua ana mō ia whakahaerenga Arb-Med (me tetahi Utu Whakatau, Utu Tāpiri, Utu Whakakore rānei e tika ana kia whiwhi te Taraipiunara Whakatau i raro i ēnei Ture). Kāore te Utu e tatauhia i runga i te uara katoa o ngā moni e tautohetia ana i roto i ia whakahaerenga Arb-Med whakakotahi.
5.0 Āhea te utu e hiahiatia ana?
Te Utu Tuatahi me tuku ki te NZIAC i mua atu, i muri tonu mai rānei i te tukunga o te Tono mō Arb-Med.I ētahi wā, ka tono pea a NZIAC i tētahi, i ētahi atu rānei Utu Tāpiri mai i ngā Rōpū mō ngā Utu me ngā Whakapaunga kua puta, ka puta rānei mō ngā Rōpū, mō te painga rānei o ngā Rōpū, i roto i te Arb-Med.
Mena he nui ake te tapeke moni tuturu e tautohetia ana i te uara i whakamahia mō te tatau i te Utu Tuatahi, me whakauru ki te Utu Tāpiri whakamutunga:
- (a) te toenga o te Utu Whakahaere, me tatau kia rite ki te rārangi mahi o tēnei Tāpiritanga; ā
- (b) te toenga o ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take, me tatau kia rite ki ngā paearu kua whakatakotoria i roto i tēnei Tāpiritanga ki ngā Ture.
Me utu e ngā Rōpū ngā Utu Tāpiri katoa i roto i ngā rā mahi e toru i muri i te whiwhinga o te tono a te NZIAC mō aua Utu me ngā Whakapaunga tāpiri.
Mena kāore i utua katoatia tetahi moni tāpui, moni tāpui rānei e hiahiatia ana i roto i ngā rā mahi e toru i muri i te whiwhinga o te tono, ka whakamōhio te Kai-rehita i ngā Rōpū kia taea ai e tētahi, e tētahi rānei o rātou te utu i te utu e hiahiatia ana. Mena kāore i utua i roto i ētahi atu rā mahi e rima, ka taea e te Taraipiunara Whakatau Tautohe te whakahau kia whakamutua, kia whakamutua rānei te whakahaerenga Arb-Med.
Mena he iti iho ngā Utu me ngā Whakapaunga o te whakawakanga Arb-Med i te moni e puritia ana e NZIAC hei pūtāhui, ka tukuna e NZIAC te Whakataunga a te Taraipiunara Whakatau ki ngā Rōpū i te wā e taea ai i muri i te whakataunga a te Taraipiunara Whakataunga.
Mēnā he nui ake ngā Utu me ngā Whakapaunga o te whakawakanga Arb-Med i te moni e puritia ana hei pūtāhui, ka whakamōhiotia ngā Rōpū e te NZIAC i te wā e taea ai mō ngā Utu me ngā Whakapaunga tuturu a te Taraipiunara Whakatau Take, ā, ka tonoa ngā Rōpū kia utua te toenga hei whakaara ake i te Whakataunga. Ina utua katoatia te toenga, ka tukuna he kape o te Whakataunga ki ia Rōpū e te NZIAC.
I te wā e taea ai, i muri i te tukunga o te Whakataunga i runga i ngā Tikanga kua Whakaaetia, i te Whakataunga Whakamutunga rānei ki ngā Rōpū, ka tukuna e te NZIAC he tauākī whakamutunga mō ngā kaute ki ngā Rōpū mō ngā moni tāpui me ngā moni kua riro mai me ngā utunga i tukuna ki te Taraipiunara Whakatau Tautohe, ā, ka whakahokia e te NZIAC tetahi toenga moni tāpui kāore anō kia whakapaua ki ngā Rōpū i runga i te huarahi i whakatauhia e te Taraipiunara Whakatau Tautohe.
Kāore he mahi whakahaere, he mahi tukanga rānei e mahia e te NZIAC i te wā e tika ana kia utua tetahi utu i raro i ēnei Ture.
6.0 Te kawenga mō te utu
E wātea ana ngā Rōpū ki te whakarite i ngā whakaritenga i waenganui i a rātou mō te utu i ngā Utu me ngā Whakapaunga o Arb-Med.
Heoi anō, ahakoa te whakaaetanga i waenganui i ngā Rōpū, ka noho tahi, ka noho takitahi hoki ngā Rōpū ki te kawenga mō ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take, ahakoa i whakataua e ia he Whakataunga e whakatau ana i ngā utu me ngā whakapaunga o te Whakatau Take, me te Utu Whakahaere a te NZIAC me ngā utu katoa i puta i te NZIAC ki te whakahoki mai i ngā moni kua tomuri i runga i te kaupapa utu katoa.
7.0 Ngā tikanga utu
Ka taea te utu i ngā Utu me ngā Whakapaunga katoa o te NZIAC mā te nama tika, te whakawhiti putea, te kāri nama rānei (Visa me MasterCard anake). Me utu he utu tauhokohoko kaihokohoko o te 2.95% hei tāpiri atu ki te Utu NZIAC kua whakaputaina mō ngā utu kāri nama katoa.
Ka tukuna he nama mō ngā Utu, ngā Whakapaunga, me ngā whakapaunga katoa e pā ana ki te tukanga Arb-Med ki roto i ngā tāra o Aotearoa, engari ka taea te utu ki roto i ētahi atu moni whakawhiti i ngā reiti e mau ana i te wā e utua ana, engari me utu e te kaiutu ngā utu whakawhiti me/ranei ngā utu whakawhiti moni.
8.0 Te whakataunga, te tango rānei
Mēnā ka whakatauhia te tautohe, ka tangohia rānei te Whakaaetanga Arb-Med e ngā Rōpū i mua i te whakataunga Wāhanga e whakatau ana i ngā take katoa e pā ana ki te tautohe, ka tangohia ngā Utu me ngā Whakapaunga a te Taraipiunara Whakatau Take i mua i taua rā, tae atu ki te tika ki ngā Utu Whakakore me te toenga o te Utu Whakahaere a te NZIAC mai i te moni i utua hei pūtāhui e ngā Rōpū mō ngā utu o te tukanga Arb-Med.
Ka whakahokia te toenga o ngā moni pūmau ki ngā Rōpū i roto i ngā ōwehenga i utua ai te utu pūmau, ki te kore ngā Rōpū e whakaae ki tētahi atu mea, ā, ka tohutohu i te NZIAC mā te tuhituhi i roto i ngā rā mahi e rima o te pānui mō te whakataunga, te tango rānei i te Whakaaetanga Arb-Med.
Mena ka nui ake te tapeke o ngā Utu me ngā Whakapaunga me te Utu Whakahaere a te NZIAC i te moni e puritia ana hei pūtāhui, me utu e ngā Rōpū te toenga i roto i ngā rā mahi e rima i muri i te whiwhinga o te whakamōhiotanga mai i te NZIAC mō aua Utu me ngā Whakapaunga tāpiri.
9.0 Ngā Utu Whakakore
I ngā wā katoa ka whakamōhiotia e tētahi Rōpū te Taraipiunara Whakatau Take mā te tuhituhi ka whakakorehia he hui, he wā Whakatau Take, he tirotiro, he rā whakarongo rānei kua whakaritea, ahakoa kua whakatauhia te tautohe i waenganui i ngā Rōpū, kua whakaroahia rānei te hui, te wā Whakatau Take, te tirotiro, te whakarongo rānei mā te whakaaetanga, kua tangohia, kua whakamutua rānei te Tono mō te Arb-Med e ngā Rōpū mō tētahi take, ā, ka tae mai te pānui ki te Taraipiunara Whakatau Take i waenga i te 15 me te 11 ngā rā mahi mai i te rā o te hui, te wā Whakatau Take, te tirotiro, te whakarongo rānei kua whakaritea, ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te utu i te utu o te 50% o ngā utu o ia rā a te Taraipiunara Whakatau Take mō te wā katoa kua whakaritea mō ngā haerenga ki taua wā ( Utu Whakakore ).
Mena ka tae mai taua pānui i roto i ngā rā mahi tekau, iti iho rānei, mai i te rā o te hui kua whakaritea, te wā Whakataurite, te tirotiro, te whakarongo rānei, ka taea e te Taraipiunara Whakatau te utu i te Utu Whakakore e 75% o ngā utu o ia rā a te Taraipiunara Whakatau mō te wā katoa kua whakaritea mō ngā haerenga ki taua hui.
Mō te tatau i ngā Utu Whakakore, kaua e neke atu i te waru hāora ngā utu o ia rā a te kaiwhakatau i te whakataunga, ā, ko te utu ia hāora katoa kei roto ko te NZ$850.00.
ĀPIRITANGA 2: TE WHAKATAUNGA ARB-MED
Mā te Whakaaetanga| I tuhia tēnei rā | te rā o | (marama) | (tau) |
| Kaitono |
| Kaiwhakautu |
Kua whakaae te Kaitono me te Kaiwhakautu [ko ngā take katoa e tautohetia ana i waenganui i a rāua / ko ngā take e tautohetia ana i waenganui i a rāua kua whakatakotoria ki te Āpitihanga kua tāpirihia ki konei ki ( mukua tētahi )] me tuku ki te Whakataunga mō te whakataunga whakamutunga i runga anō i ngā Ture Arb-Med o te Pokapū Whakataunga Tautohe o Aotearoa ( Ngā Ture Arb-Med a te NZIAC ).
Kotahi te tokomaha o ngā kaiwhakawa.ka taea rānei te whiriwhiri i te toruKo te reo e whakamahia ana i roto i te tukanga Arb-Med ko te reo Pākehā.whiriwhiria rānei tētahi atu reoKo te ture whakahaere o te kirimana te ture matua o Aotearoa. [ whiriwhiria rānei tētahi atu whenua ] I te whakatinanatanga o tēnei Whakaaetanga Arb-Med, ka taea e tētahi Rōpū te tīmata i a Arb-Med mā te whakaoti i tētahi Tono mō Arb-Med e ai ki te Ture 5.4. Hei karo i te ruarua, i raro i tēnei Whakaaetanga Arb-Med, kāore te Kaitono e hiahiatia kia tuku Pānui Arb-Med i raro i te Ture 5.1 hei tīmata i a Arb-Med, kia tāpirihia rānei taua Pānui ki te Tono mō Arb-Med i raro i te Ture 5.4(b). Ngā Pānui ki te Kaitono: Me tuku ngā Pānui ki te Kaitono ki tētahi wāhitau hei tuku atu, arā:| Waea: | |
| Waea Pūkoro: | |
| Īmēra: |
| Waea: | |
| Waea Pūkoro: | |
| Īmēra: |
| Kaitono | Kaiwhakautu | ||
| Waitohu: | Waitohu: | ||
| Ingoa: | Ingoa: | ||
| Tūranga: | Tūranga: | ||
| I te aroaro o: | |||
| Ingoa: | Ingoa: | ||
| Wāhitau: | Wāhitau: | ||
| Te mahi: | Te mahi: | ||
- (a) [ ]
- (b) [ ]
ĀPIRITANGA 3: TE WHAKATAUNGA MŌ NGĀ TANGATA KĀORE E WHAKAPĀ MAI
Kua pānuihia e au, ā, kua mārama ahau kei raro ahau i ngā Ture 30.2-30.7 o ngā Ture Arb-Med a te NZIAC. E mārama ana ahau mā te whai wāhi atu ki te NZIAC Arb-Med, mā te mōhio rānei ki ēnei Ture. E mārama ana ahau kāore au e whakaae kia whakaaturia ngā mōhiohio katoa i whiwhihia i roto i te tukanga Arb-Med, tae atu ki te Arb-Med tonu, engari i runga anō i ngā Ture 30.4-30.7. E mārama ana ahau he kawenga huna tāku ki ngā Rōpū katoa, ki te NZIAC, ki te Taraipiunara Whakatau Take, me ētahi atu rōpū kāore i te whai wāhi ki te tukanga Arb-Med, ā, ko te korenga e tutuki i tēnei kawenga ka hua ake he pānga ture. E mārama ana ahau mēnā kei te hiahia ahau ki te whakaatu i ngā Mōhiohio Matatapu, me whakamōhio atu ahau ki ngā tāngata katoa kua whakarārangihia i roto i te Ture 30.5.| I tuhia tēnei rā | te rā o | (marama) | (tau) |
| Waitohu: | |
| Ingoa: |
ĀPIRITANGA 4: NGĀ ARATOHU NZIAC MŌ NGĀ TAUNAKITANGA TOHUNGA
Ko te kaupapa o ngā aratohu he āwhina i ngā tohunga, i ngā Rōpū, me ō rātou Māngai, kia mārama ki ngā herenga a ngā tohunga me ngā whakaritenga a te NZIAC e pā ana ki te whakarite i ngā pūrongo, te Whakataunga, ngā huihuinga tahi a ngā tohunga, me te whakarongo ki ngā taunakitanga ōrite i roto i te Arb-Med i raro i ēnei Ture.1.0 Te pūrongo a te tohunga
1.1 E hiahia ana a NZIAC kia mārama ngā tohunga ki ō rātou kawenga me ngā herenga, ā, kia whakamahia, kia whāia hoki tētahi huarahi whānui mō te whakarite pūrongo. 1.2 Me mārama te kī a te pūrongo a te tohunga:- (a) ngā tohu mātauranga o te tohunga me te tohungatanga me ngā wheako e pā ana ki ngā take e pā ana ki te pūrongo;
- (b) ngā take e arohia ana e ngā taunakitanga a te tohunga;
- (c) kei roto ngā taunakitanga i te mara o te tohungatanga, ā, mēnā e tika ana, ko ngā take kei waho o te tohungatanga o te tohungatanga;
- (d) ngā tohutohu katoa e whakamārama ana i te whānuitanga o te pūrongo, o ngā taunakitanga rānei, arā, te taketake me te tāpiri, ā, ahakoa he mea tuhituhi, he mea kōrero rānei;
- (e) ngā meka me ngā whakapae e ahu mai ana ngā whakaaro o te tohunga; ā,
- (f) te whakaaro o te tohunga mō ngā take i tukuna atu ki a ia, i runga i ngā pararāfu (a) ki te (e) i runga ake nei, me ngā take mō ngā whakaaro i tukuna e te tohunga.
2.0 Huihuinga tahi a ngā tohunga
2.1 Hei whakaiti i te roa me te uaua o ngā whakawakanga, ka whakahaua ngā tohunga kia tūtaki me te kōrero tahi me ētahi atu tohunga kia whakaaetia ai ngā take e pā ana ki te tohungatanga o ngā tohunga, kia whakaritea ai hoki he tauākī tahi e whakaatu ana i ngā take e whakaaetia ana e ngā tohunga, ngā take kāore e whakaaetia ana e rātou, me ngā take mō tā rātou whakahē. 2.2 Ka taea te whakahaere i te hui tahi a ngā tohunga i tētahi wāhi e whakaaetia ana e ngā Rōpū, i tētahi wāhi rānei e whakahaua ana e te Taraipiunara Whakatau Take. 2.3 Me noho muna ngā take i kōrerohia i waenganui i ngā tohunga i te hui ki aua tohunga, ā, kaua e tukuna ki te whakawakanga mēnā kāore ngā Rōpū i whakauru i ngā tohunga e whakaae katoa. Heoi, ka tuwhera te tauākī tahi. 2.4 Me hainatia te tauākī tahi e ngā tohunga i te mutunga o te hui. 2.5 Me tuku e te Kaitono te tauākī tahi ki te Taraipiunara Whakatau Take me ia Rōpū kē atu i roto i ngā rā e rua o te hui. 2.6 Kāore e whakaaetia ngā Rōpū me/ranei ō rātou Māngai kia tae atu ki te huihuinga tahi a ngā tohunga, ā, kaua hoki rātou e arotake i tētahi kape o te tauākī tahi i mua i te whakaotinga me te hainatanga a ngā tohunga.3.0 Te tauākī tahi
3.1 E tūmanakohia ana i roto i te whakarite i te tauākī tahi, ka kōrero ngā tohunga, ā, ka whakapau kaha ki te whakaae ki ngā take katoa e pā ana ki roto i tā rātou mara mātauranga, ka whakawhāiti i ngā rerekētanga i waenganui i a rātou, ka tautuhi i ngā rerekētanga e toe ana. Hei wāhanga o taua tukanga, ka taea e ngā tohunga te whakaae ki tētahi whānuitanga o ngā mahi hei whakamātautau me te aroturuki anō, me tētahi wātaka mō te whakahaere i aua whakamātautau me te aroturuki. 3.2 Ahakoa e wātea ana ngā tohunga ki te whakahē, me puta mai taua whakahē i te whakamahi noa i tā rātou ake whakatau ngaio motuhake. Kaua ngā tohunga e awehia, e mahi rānei i runga i tētahi tohutohu, i tētahi tono rānei kia kaua e whakaae, kia karo rānei i tētahi whakaae. 3.3 I roto i te horopaki o tētahi huihuinga tahi a ngā tohunga, tera pea ka kitea whānuitia ngā meka e tika ana. Ko te whakarite i te tauākī tahi he mea hei tuku i ngā tohunga ki te whakaaro anō me te whakahou i ō rātou whakaaro i ngā wā e tika ana i roto i tētahi taiao ngaio, kāore he tautohe mēnā ka wātea mai he taunakitanga hou me ngā rauemi e tika ana. 3.4 Me:- (a) tautuhia ngā wāhanga e whakaaetia ana, e whakahēngia ana hoki, me ngā take mō tētahi whakahē;
- (b) tāpirihia ētahi atu tūtohutanga; me
- (c) me hainatia e ngā tohunga katoa i whai wāhi ki te hui tahi a ngā tohunga i mua i te tukunga ki te Taraipiunara Whakatau Take me ngā Rōpū.
4.0 Ngā taunakitanga tohunga e whai tahi ana
4.1 Me tumanako ka whakarongohia ngā taunakitanga tohunga katoa i te wā kotahi, ki te kore he tohunga kotahi e whakatūria, ki te kore rānei e whakahaua e te Taraipiunara Whakatau kia tukuna ngā taunakitanga tohunga i tētahi atu huarahi. Mā te tukanga ka taea e ngā tohunga te whakapuaki i ō rātou whakaaro mō tētahi kaupapa motuhake i roto i ā rātou ake kupu, me te whakautu i ngā pātai mai i te Taraipiunara Whakatau, ngā Māngai o ngā Rōpū, me ō rātou hoa mahi ngaio. 4.2 I raro i te whakatau a te Taraipiunara Whakatau, ko te whakarongo ki ngā taunakitanga ōrite ka haere tonu i runga i te kaupapa e whai ake nei:- (a) ka oatitia ngā tohunga i te wā kotahi;
- (b) ko te tauākī tahi te pūtake o ngā taunakitanga e whai ake nei;
- (c) mā te Taraipiunara Whakatau Take e tautuhi, mā te āwhina a ngā Māngai o ngā Rōpū, me te aroaro hoki o ngā tohunga, ngā kaupapa e tika ana kia matapakihia hei whakatau i ngā take kāore anō kia whakatauhia;
- (d) ka tono te Taraipiunara Whakatau Take ki ia tohunga kia whakarāpopoto poto i te tūnga o te tohunga mō te take tuatahi;
- (e) ka whai ake te kōrero whānui mō te take, ā, i taua wā ka taea e ngā tohunga te pātai tetahi ki tetahi, me te matapaki i ngā take;
- (f) ka taea e te Taraipiunara Whakatau Take te pātai ki tētahi o ngā tohunga, ā, ka tonoa ngā Māngai o ngā Rōpū ki te pātai i ā rātou ake pātai, i tētahi atu kaiwhakaatu rānei; ā
- (g) ka matapakihia ia kaupapa, ia take rānei i ia wā.
ĀPIRITANGA 5: TE TIKANGA WHAKAHAERE A TE NZIAC MŌ NGĀ KAIWHAKAATU TOHUNGA
1.0 Te Whakamahinga o te Ture
1.1 Ka pā tēnei Ture Whakahaere ki tētahi kaiwhakaatu tohunga kua tohua, kua whakatūria rānei hei tuku taunakitanga whakaaro, hei whakarato rānei i tētahi pūrongo tohunga hei whakamahi hei taunakitanga i roto i te Arb-Med i raro i ēnei Ture.2.0 Te kawenga whānui ki te Taraipiunara Whakatau Take
2.1 He kawenga matua tā te kaiwhakaatu tohunga ki te āwhina i te Taraipiunara Whakatau Take me te kore whakaaro tika mō ngā take e pā ana ki te mara o te tohungatanga. 2.2 Ehara te kaiwhakaatu tohunga i te kaitautoko mō te pupuri a te Rōpū i te kaiwhakaatu. 2.3 Me whai te kaiwhakaatu tohunga i ngā tohutohu, i ngā whakahau rānei a te Taraipiunara Whakatau Take.3.0 Ngā taunakitanga a te kaiwhakaatu tohunga
3.1 I roto i tētahi pūrongo, i tētahi kōrero taunakitanga rānei, me:- (a) whakaae kua pānuihia e te kaiwhakaatu tohunga tēnei Ture Whakahaere, ā, e whakaae ana kia herea ia e tēnei Ture Whakahaere;
- (b) whakahuatia ngā tohu mātauranga o te kaiwhakaatu tohunga me te tohungatanga me ngā wheako o te kaiwhakaatu tohunga e pā ana ki ngā take e pā ana ki te pūrongo;
- (c) te kī i ngā take e arohia ana e ngā taunakitanga a te kaiwhakaatu tohunga;
- (d) kīia kei roto i te mara o te tohungatanga o te kaiwhakaatu tohunga ngā taunakitanga, ā, mēnā e tika ana, ko ngā take kāore i roto i te mara o te tohungatanga o te kaiwhakaatu tohunga;
- (e) te whakahua i ngā tohutohu katoa e whakamārama ana i te whānuitanga o te pūrongo, o ngā taunakitanga rānei, arā, te mea taketake me te mea tāpiri, ā, ahakoa he mea tuhituhi, he mea kōrero rānei;
- (f) te kī i ngā meka me ngā whakapae e ahu mai ana ngā whakaaro o te kaiwhakaatu tohunga;
- (g) whakahuatia te whakaaro o te kaiwhakaatu tohunga mō ngā take i tukuna ki a ia i runga i ngā pararāfu (a) ki te (f) i runga ake nei, me ngā take mō ngā whakaaro i tukuna e te kaiwhakaatu tohunga;
- (h) whakamārama i ngā tuhinga, i ētahi atu rauemi rānei i whakamahia, i whakawhirinakihia rānei hei tautoko i ngā whakaaro i whakapuakina e te kaiwhakaatu tohunga; ā,
- (i) whakaahua i ngā whakamātautau, ngā tirotirohanga rānei i whakawhirinakihia e te kaiwhakaatu tohunga, me te homai i ngā taipitopito me ngā tohu o tētahi tangata nāna i whakahaere.
4.0 Te kawenga ki te haere ki ngā hui tahi a ngā tohunga, me te whakawhitiwhiti kōrero
4.1 Me whai te kaiwhakaatu tohunga i ngā tohutohu a te Taraipiunara Whakatau Take kia:- (a) kōrero tahi me tētahi atu kaiwhakaatu tohunga mō ngā take e tohutohuhia ana e te Taraipiunara Whakatau Take kia kōrero ngā kaiwhakaatu tohunga i te ngaro atu o ngā Māngai o ngā Rōpū;
- (b) kia whai whakaaro ki ngā take katoa e pā ana ki te tohungatanga o ngā kaiwhakaatu tohunga, kia whakawhāitihia ngā rerekētanga i waenganui i a rātou, me te tautuhi i ngā rerekētanga e toe ana; ā,
- (c) te whakarite me te haina i tētahi tauākī tahi e whakaatu ana i ngā take e whakaaetia ana e ngā kaiwhakaatu tohunga me ngā take kāore e whakaaetia ana e rātou, me ngā take mō tā rātou whakahē.
Ka taea te tārua me te whakamahi i ngā rauemi e tiakina ana e tēnei pānui mana pupuri e ngā rōpū, e ngā rōpū rānei e whai ana ki te Whakataunga e whakahaerehia ana e te NZIAC, me te kore whakaaetanga whaimana, me te kore utu rānei, engari me tārua tika te rauemi mā te whakamahi i te putanga hou rawa atu, me te kore e whakamahia te rauemi i roto i te huarahi e tinihanga ana, e māmingatia ana hoki, ā, me te mōhio ki te pūtake me te mana pupuri o te rauemi. Ki te kore, kāore e taea te tārua, te tārua, te whakamahi, te urutau, te tohatoha, te whakaputa anō, te tango, te whakarerekē, te whakaatu, te tuku, te penapena ki roto i tētahi pūnaha whakahoki, te tā, te tuku rānei i roto i tētahi āhua, i tētahi huarahi rānei, tae atu ki, engari kāore i te herea ki, te hiko, te mīhini, te tārua whakaahua, te hoko rānei, te hokohoko, te whakamahi rānei hei hanga mahi i ahu mai i ngā mea kua whakarērea, me te kore whakaaetanga ā-tuhi me te wā i mua a te NZIAC.
© Te Pokapū Whakatau Tautohe o Aotearoa 2018